تحلیل ساختار صرفی نحوی افعال در گویش لکی و نسبت آن با نظام فعلی زبان فارسی

پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی به بررسی ساختار صرفی و نحوی افعال در گویش لکی و تبیین نسبت آن با نظام فعلی زبان فارسی می پردازد. گویش لکی، از شاخه های زبان های ایرانی شمال غربی و بازمانده ای از پهلوی میانه، در مناطق غربی ایران به ویژه در استان لرستان و بخش هایی از کرمانشاه، ایلام و همدان رواج دارد و از نظر تاریخی و زبانی جایگاهی میان گویش های کردی و لری دارد. با وجود اختلاف نظر میان زبان شناسان درباره ماهیت زبانی یا گویشی لکی، اغلب پژوهش های جدید آن را زبانی مستقل با نظام دستوری منسجم می دانند. در این پژوهش، ساختمان فعل در گویش لکی از حیث اجزای سازنده (بن، پیشوند، پسوند، شناسه و نشانه های زمانی و وجهی) بررسی شد و نتایج با ساخت فعل در زبان فارسی معیار مقایسه گردید. داده های میدانی حاصل از گویشوران مناطق مختلف لک نشین نشان می دهد که افعال لکی، همانند فارسی، دارای بن فعلی ثابت اند که با افزودن پیشوندها و پسوندهای صرفی، زمان، شخص و وجه را نشان می دهند. نظام زمانی افعال در این گویش بر سه زمان اصلی گذشته، حال و آینده استوار است و در هر زمان، ساخت های ساده و مرکب وجود دارد. بررسی ها بیانگر آن است که شناسه های فعلی در لکی با اندکی تفاوت آوایی از فارسی تبعیت می کنند و از نظر نحوی نیز ترتیب جمله غالبا نهاد + مفعول + فعل است. نکته درخور توجه آن که، همانند فارسی، افعال در گویش لکی به دو گروه حرکتی و غیرحرکتی تقسیم می شوند و قواعد هماهنگی فعل با نهاد در شخص و شمار در این گویش حفظ شده است. یافته های این پژوهش گویای آن است که علاوه بر شباهت های صرفی، از دیدگاه معناشناسی و کاربردشناسی نیز نظام فعلی لکی بازتابی از پیوستگی تاریخی و فرهنگی آن با زبان فارسی و دیگر زبان های ایرانی است. نتیجه نهایی پژوهش نشان می دهد که گویش لکی واجد نظامی پویا و مستقل در ساخت فعل است، اما در عین حال، پیوندهای ژرفی با فارسی دارد که ریشه در تداوم سنت زبانی ایران باستان دارد. شناخت عمیق این ساختارها می تواند زمینه ساز بررسی های تطبیقی گسترده تر در حوزه دستور تطبیقی و رده شناسی زبان های ایرانی باشد.

کلیدواژه ها:

Morphology ، Verb Inflection ، Laki Dialect ، Persian Language ، Comparative Grammar ، ساخت واژه ، صرف فعل ، گویش لکی ، زبان فارسی ، دستور تطبیقی