مبانی و روش های قرآنی نقد استعمار غرب در اندیشه ی آیت الله خامنه ای(ره)

نقد استعمار غرب به عنوان یکی از محورهای بنیادین اندیشه ی سیاسی آیت الله خامنه ای، ریشه در مبانی عمیق قرآنی دارد. این مقاله با هدف تبیین مبانی قرآنی نقد استعمار و روش های متناظر مقابله با آن در اندیشه ی ایشان، با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و با استفاده از داده های اسنادی (بیانات و مکتوبات معظم له) نگاشته شده است. یافته ها نشان می دهد که قاعده ی «نفی سبیل» (نساء/۱۴۱) به عنوان محور قرآنی استعمارستیزی، با دو سویه سلبی (نفی هرگونه سلطه بیگانه) و ایجابی (تکلیف به حفظ استقلال و قدرت آفرینی درونی) عمل می کند. همچنین «استکبارستیزی» به مثابه دستور الهی، «وحدت اسلامی» در برابر آموزش استعماری تفرقه، و «نقد تمدنی غرب» با استعاره ی «جاهلیت مدرن» (مبتنی بر آیاتی از سوره های یس، نمل و احزاب) از دیگر مبانی بنیادین هستند. در مقابل، ایشان شش روش قرآنی برای مقابله با استعمار ترسیم می کنند: دشمن شناسی و روشن بینی (با تاکید بر جهاد تبیین)، اتحاد و همبستگی امت اسلامی (با تکیه بر آیه «واعتصموا بحبل الله»)، خودباوری و قدرت آفرینی درونی (بر اساس آیه «ان الله لا یغیر ما بقوم...»)، تحول در علوم انسانی بر اساس قرآن (با استناد به آیه «تبیانا لکل شیء»)، نقد غرب از موضع استقلال و عدم تقلید (با الهام از آیات «لا ترکنوا» و «انتم الاعلون») و بصیرت افزایی عمومی (با تاکید بر آیه «علی بصیره»). نتیجه آنکه اندیشه ی استعمارستیزانه ی آیت الله خامنه ای یک «نظریه ی انتقادی عملگرا» است که با پیوند مبانی و روش های قرآنی، ضمن نقد معرفتی تمدن غرب، الگویی بومی و عزتمندانه برای تمدن سازی نوین اسلامی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مبانی قرآنی ، نقد استعمار ، استعمار فرانو ، نفی سبیل ، جاهلیت مدرن ، آیت الله خامنه ای