معیارهای اعتبارسنجی روایات تفسیری از منظر محمد عزت دروزه

اعتبارسنجی روایات تفسیری یکی از مباحث بنیادین در مطالعات معاصر قرآن است. محمد عزت دروزه در التفسیر الحدیث با فاصله گیری از سنت محدثان و مفسران نقلی کوشیده است نظامی روشمند برای نقد و ارزیابی روایت بنا نهد. این مطالعه با روش تحلیل توصیفی انتقادی، و با استناد مستقیم به متون تفسیری دروزه، سه معیار اصلی اعتبارسنجی او را استخراج و تحلیل کرده است: نقد سندی برپایه ثبوت و اتصال روایت، نقد متنی از حیث انسجام زبانی و بلاغی، و نقد محتوایی بر اساس سازگاری با قرآن، عقل و واقعیت تاریخی. بر پایه این نظام، اعتبار روایت در نگاه دروزه نه صرفا در وثاقت راوی، بل که در هم پوشانی نقل با مقاصد قرآنی و معیارهای عقلانی تعریف می شود. یافته های تحقیق نشان می دهد دروزه با تلفیق عناصر نقلی، عقلی و تاریخی، از روی کرد نقلی مقدس به روی کرد عقلانی تحلیلی گذار کرده است. در مقایسه با طبری و سیوطی، او کثرت نقل را کافی نمی داند و نقد معنایی را شرط صحت روایت می شمارد. در قیاس با رشیدرضا و طنطاوی جوهری نیز، عقل را نه جای گزین نقل، بل که معیار سنجش آن تلقی می کند. بنابراین، نوآوری اصلی دروزه‘ در شکل دهی نظام سه سطحی نقد روایات تفسیری است که پلی میان روش سنتی و مبانی نقد روایات در مطالعات معاصر قرآن محسوب می شود. این الگو مبنایی نظری برای پالایش روایات و توسعه پژوهش های تطبیقی قرآنی فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

نقد سندی ، نقد متنی ، نقد محتوایی ، اعتبارسنجی روایات تفسیری