بازخوانی مفهوم رجاء در قرآن برپایه تحلیل ریشه شناختی و معناشناختی

مفهوم رجاء در قرآن از مفاهیم کلیدی در حوزه معنایی امید است. با وجود توجه مفسران و قرآن پژوهان، هنوز فهم درست معنای آن با کاستی هایی روبه رو است. در مطالعه حاضر با هدف بازخوانی مولفه های معنایی رجاء در قرآن، نخست به تحلیل ریشه شناختی ماده در زبان های سامی، و سپس تحلیل معناشناسانه کاربردهای قرآنی آن پرداخته می شود. تحلیل معناشناسانه نیز برپایه روی کرد معناشناسی ساخت گرا صورت می گیرد؛ به این معنا که در گام اول به تحلیل روابط هم نشینی کاربردهای قرآنی رجاء می پردازیم و در گام بعد نیز می کوشیم دریابیم که در قرآن کریم، هریک از هم نشین های شایان توجه رجاء با چه کلمات دیگری جانشین شده اند. فرضیه مطالعه آن است که ریشه ثنائی رج در زبان سامی مادر به معنای خم شدن عینی بوده، و در گذار به زبان های سامی شمالی غربی و جنوبی، معنای تمایل ذهنی، امید و انتظار یافته است. نیز، مهم ترین مولفه های معنایی رجاء عبارت اند از ایمان و یقین به خدا و قیامت، انتظار خوش بینانه از خدا، التزام به عمل صالح، غایت نگری اخروی، و پرهیز از کفر، تکذیب و نسیان. به بیان دیگر، رجاء در قرآن نه یک حالت روانی منفعل، بل که مولفه ای پویا و جهت دهنده به حیات مومنانه است و در هردو ساحت معرفتی و عملی زندگی انسان ظهور پیدا می کند.

کلیدواژه ها:

امید در قرآن ، معناشناسی ساخت گرا ، ریشه شناسی سامی ، روابط هم نشینی ، تحلیل مولفه های معنایی