امکان تفسیر نشوز و ضرب (نساء/ ۳۴) به زنا و حد: نقد خوانش تطبیقی تاریخی ثاقب حسین

خوانش های معاصر از تعبیر «واللاتی تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن فی المضاجع واضربوهن...» (نساء/ ۳۴) بیش تر در دو قالب جای می گیرند: یک سو تفسیر سنتی از این تعبیر به تادیب غیرآسیب زای هم سر، و سوی دیگر تفسیر موسع آن برپایه انکار هرگونه ضرب هم سر جای می گیرد. این میان، یکی از محققان معاصر، ثاقب حسین قرآن پژوه و مدیر برنامه مطالعات اسلامی در گروه الهیات دانشگاه لویولا مری ماونت در ایالات متحده در خوانشی تاریخی تطبیقی از این آیه، نشوز را به زنا و ضرب را به مجازات بدنی یا همان حد شرعی تعبیر کرده است؛ حدی که به زعم او باید توسط حاکم جاری شود. مسئله اصلی این مطالعه ارزیابی همین خوانش است. پرسش های اصلی آن است که آیا نشوز بر زنا دلالت دارد یا بر طیفی از نافرمانی ها پیش از اثبات جرم؛ و آیا ضرب به حد شرعی اشاره دارد یا به تنبیه بدنی نمادین در چارچوب تادیب خانوادگی. این مطالعه با تحلیل روابط هم نشینی در سه سطح درون آیه ای، درون سوره ای و درون قرآنی، و با استناد به روایات فریقین، به نقد خوانش ثاقب حسین می پردازد. یافته ها نشان می دهند: هم نشینی قانتات با حافظات للغیب و تقابل آن با ناشزات حاکی از آن است که نشوز ناظر به مراحل ابتدائی بی عفتی است؛ نه جرم اثبات شده زنا. هم چنین خطاب آیه به مردان، قید ضرب غیرمبرح در روایات، و غایت بازگشت به زندگی مشترک‘ همگی نشان می دهند که ضرب اقدامی تربیتی در چارچوب اصلاح خانواده است؛ نه مجازات قضائی. درنتیجه، خوانش ثاقب حسین با قرائن درون متنی آیه و روایات فریقین هم آهنگی کافی ندارد. نیز، میان تنبیه پیش گیرانه و حد کیفری تفاوت و مرزی قرار نمی دهد.

کلیدواژه ها:

حقوق زنان ، تنبیه بدنی زنان ، تفسیر تطبیقی ، نقد دیدگاه مفسر ، تادیب ، حد