نقدی بر تفسیر سنتی ریشه ق رب در قرآن: شواهدی نو از زبان سواحلی و گویش های عربی

این مقاله با روی کردی تاریخی ریشه شناختی و مبتنی بر زبان شناسی تطبیقی، دامنه معنایی ماده قرآنی ق رب را از نو بررسی می کند. مقاله بر این نکته تاکید دارد که محدود کردن تفسیر این ماده لغوی به معنای متعارف نزدیکی، موجب نادیده ماندن لایه های معنایی مهمی می شود که در زبان عربی ریشه داشته، و در گویش های عربی، زبان سواحلی و دیگر زبان های آفریقایی دارای وام واژه های فراوان عربی حفظ شده اند. این پژوهش با بهره گیری از شواهد زبان سواحلی، زبان های آفریقایی مرتبط، گویش های عربی، و مجموعه گسترده ای از زبان های سامی و دیگر زبان های آفروآسیایی، سه طیف عمده معنایی را در پیوند با این ماده از یک دیگر متمایز می سازد: ۱) نزدیک شدن یا نزدیک بودن، ۲) تقدیم کردن یا عرضه داشتن، و ۳) استقبال کردن، پذیرفتن یا مهمان نوازی. سپس این معانی بازسامان یافته در پرتو کاربردهای قرآنی بررسی می شوند؛ با تاکید ویژه بر آیاتی که به طور سنتی صرفا برپایه مفهوم نزدیکی تفسیر شده اند. تحلیل نشان می دهد که شماری از کاربردهای قرآنی، ازجمله قربان، قربا، فقربه الیهم، قربات و لا تقربون، هنگامی که در چارچوب طیف های معنایی تقدیم کردن و استقبال کردن تفسیر شوند، انسجام معنایی بیش تری می یابند؛ تاآنکه منحصرا به معنای نزدیک شدن یا نزدیک کردن بازگردانده شوند. محصول جانبی مقاله این است که وام واژه های عربی محفوظ در زبان سواحلی و دیگر زبان های شرق و مرکز آفریقا‘ شواهدی ارزشمند برای بازسازی تحولاتی معنایی فراهم می آورند که در سنت لغت نگاری عربی کلاسیک به حاشیه رانده شده یا از میان رفته اند.

کلیدواژه ها:

واژه شناسی قرآن ، معناشناسی تاریخی ، ریشه شناسی ، ماده ق رب ، گویش های عربی ، زبان سواحلی ، زبان شناسی تطبیقی سامی