هویت و آسیب شناسی فقر و حاشیه نشینی: یک مطالعه پیمایشی در استان لرستان

مقدمه: در سپهر صنعتی معاصر که فقر و حاشیه نشینی به عنوان چالش های ساختاری، طرد اجتماعی و محرومیت از نیازهای بنیادین را تشدید کرده اند، هویت به عنوان سازه ای چندسطحی نقشی کلیدی در تنظیم واکنش های فردی و تقویت تاب آوری در برابر این فشارها دارد. این پیوند پیچیده میان جایگاه اجتماعی تقلیل یافته و خودانگاره های فردی، ضرورت بازخوانی نقش هویت در بازتولید یا کاهش نابرابری را دوچندان می سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان ابعاد متنوع هویت و آسیب شناسی فقر و حاشیه نشینی در استان لرستان تدوین شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش را شهروندان استان لرستان تشکیل دادند که از میان آن ها ۱۲۵۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری متناسب با حجم انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بود و برای تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزار آموس استفاده شد. در این پژوهش، به منظور آزمون دقیق روابط میان متغیرها، هم مدل اندازه گیری و هم مدل ساختاری به صورت هم زمان ارزیابی شد. همچنین، کفایت مدل از طریق شاخص های برازش مورد سنجش قرار گرفت تا میزان انطباق الگوی نظری با داده های تجربی مشخص شود.یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش قابل قبولی برخوردار است و شاخص های برازش، کفایت آن را تایید می کنند. همچنین، نتایج مدل اندازه گیری بیانگر آن بود که همه ابعاد هویت چندبعدی از بار عاملی مناسب و معنادار برخوردارند. در میان این ابعاد، هویت قومی و هویت فردی بیشترین سهم را در تبیین سازه هویت چندبعدی داشته اند که این امر نشان دهنده اهمیت هم زمان پیوندهای فرهنگی اجتماعی و ادراک فرد از خود در شکل گیری سازوکارهای محافظتی است. افزون بر این، نتایج مدل ساختاری نشان داد که هویت چندبعدی رابطه ای مثبت و معنادار با پیشگیری از فقر و نیز پیشگیری از حاشیه نشینی دارد. این یافته موید آن است که هرچه سطوح هویت در ابعاد مختلف منسجم تر و تقویت شده تر باشد، ظرفیت افراد و گروه ها برای مقابله با طرد، محرومیت و فرایندهای حاشیه ای شدن نیز بیشتر خواهد بود.نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که هویت را می توان به مثابه سپری محافظتی و سازه ای تنظیم گر در برابر فقر و حاشیه نشینی در نظر گرفت. این سازه با تقویت احساس تعلق، انسجام اجتماعی، اعتماد و تاب آوری، می تواند از بازتولید آسیب های اجتماعی جلوگیری کند. از این رو، پیشنهاد می شود سیاست گذاری های اجتماعی و برنامه های پیشگیرانه در استان لرستان، در کنار مداخلات اقتصادی و حمایتی، به تقویت ابعاد هویتی و سازوکارهای اجتماعی مولد تعلق و انسجام نیز توجه جدی داشته باشند.

کلیدواژه ها:

هویت ، حاشیه نشینی ، فقر ، استان لرستان