انسان فرهیخته مولوی در تقابل با برنامه درسی فراشخصی؛ نقد تطبیقی معنویت ربانی و کیهانی و دلالت های آن برای برنامه درسی وحدانی

این پژوهش باهدف واکاوی انتقادی انسان شناسی تربیتی مولوی و استخراج دلالت های آن برای طراحی برنامه درسی معنوی بدیل انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، تقابل دو تلقی از معنویت در حوزه برنامه درسی است: رویکرد فراشخصی که معنویت را عمدتا به تجربه های درونی، کارکردهای روان شناختی و فرایندهای خود فراروی فرومی کاهد، و تلقی عرفانی مولوی که معنویت را ساحتی وجودی، مبتنی بر هستی شناسی توحیدی و معطوف به قرب الهی می داند. پژوهش با رویکردی نظرورزانه و تطبیقی - انتقادی، مبانی هستی شناختی، انسان شناختی و معرفت شناختی هر دو رویکرد را استخراج و نسبت آن ها را با تصویر انسان مطلوب بررسی می کند. سپس این دو نظام در چهار محور تصور از معنویت، هستی شناسی، انسان شناسی و معرفت شناسی مقایسه و نقد می شوند. یافته ها نشان می دهد در رویکرد فراشخصی، انسان مطلوب سوژه ای خود فرارونده با هویتی سیال است که در ساخت واقعیت معنوی مشارکت دارد؛ درحالی که در اندیشه مولوی، انسان فرهیخته سالکی توحیدی است که با عبودیت، تزکیه و تعالی از عقل جزئی به عقل کلی، همه ابعاد وجودی خود را در نسبت با خداوند معنا می کند. براین اساس، این تقابل که ناظر به خود تجربه ی فراشخصی نیست، بلکه ناظر به دستگاه نظری برنامه درسی برساخته از آن است، نشان می دهد برنامه درسی فراشخصی به دلیل امتناع از تعین غایتی توحیدی، ظرفیت کافی برای تربیت انسان فرهیخته ندارد. ازاین رو، پژوهش الگویی بدیل برای برنامه درسی معنوی ارائه می کند که اهداف، محتوا، روش های یاددهی - یادگیری، ارزشیابی، محیط یادگیری و نقش های معلم و یادگیرنده را بر پایه انسان شناسی تربیتی مولوی صورت بندی می کند.

کلیدواژه ها:

انسان فرهیخته ، برنامه درسی فراشخصی ، مولوی ، معنویت ربانی ، برنامه درسی توحیدی ، آموزش فراشخصی ، فلسفه تعلیم وتربیت