بررسی انتقادی انگاره هگلی از دین و نسبت آن با مدرنیته

از آنجا که محور فلسفه هگل، روح مطلق است، وی تجلیات روح مطلق در بستر تاریخ را در هنر، دین و فلسفه جستجو می کند. محتوای فلسفه که بیان تجلیات روح مطلق است، چیزی است که در دین به صورت تمثیلی بیان می شود. با تکامل دین و ادغام آن در فلسفه، هگل هم سعی در توجیه عقلانی از آموزه های اصیل دینی در جهان مدرن دارد و هم نقش دین در مراحل خودآگاهی روح مطلق را نشان می دهد. مساله اصلی این پژوهش بررسی انتقادی چگونگی عقلانی شدن دین(متناسب با مدرنیته) در نظام فلسفی هگل است. اهم یافته های این پژوهش که به روش تحلیلی-انتقادی صورت گرفته، بدین قرار است: تنها دین مطلق است که در هماهنگی با فلسفه مطلق، آگاهی از خود را به عنوان روح خودآگاه شکل می دهد و به زعم هگل تنها این مسیحیت لوتری است که می تواند با آموزه ی تجسد و تثلیث، میان تعین یافتگی تاریخی روح با مطلق بودن آن جمع کند. تفسیر عقلانی هگل از مسیحیت، موجب اتحاد دین و عقل مدرن، سکولاریزه شدن دین، تعقل محوری و نفی مناسک از آن شده و عملا دینی کاملا هماهنگ با مدرنیته و درخدمت آن خواهد بود. این تلقی انتقادات مهمی را در پی دارد: عدم اطلاع از آخرین دین وحیانی-اسلام- و پیش داوری بی اساس درباره کامل دانستن مسیحیت لوتری، غیر عقلانی بودن اندیشه حلول نامتناهی در متناهی، تضعیف نهاد دین، تهی شدن دین از قدسیت و فروکاسته شدن به امر سکولار. در نهایت نمی توان تفسیر مدرنیزه شده هگل از دین را پذیرفت.

کلیدواژه ها:

هگل ، پدیدارشناسی روح ، روح مطلق ، دین ، مسیحیت ، مدرنیته