تبیین الگوی انقباض در سکونتگاه های کوچک ارتقا یافته ایران، مطالعه موردی: شهر نیر

انقباض شهری در ادبیات جهانی عمدتا در بستر شهرهای بزرگ صنعتی و اقتصادهای پساصنعتی بررسی شده است. درحالی که شناخت محدودی از الگوهای انقباض در سکونتگاه های کوچک ارتقا یافته در کشورهای درحال توسعه وجود دارد. در ایران، تغییرات قوانین تقسیمات کشوری طی دهه های اخیر به ارتقای شمار زیادی از سکونتگاه های کوچک به شهر انجامیده است؛ سکونتگاه هایی که غالبا بدون برخورداری از زیرساخت های اقتصادی، نهادی و عملکردی متناسب، جایگاه شهری یافته و در برابر شوک ها و بحران های اقتصادی آسیب پذیر شده اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی انقباض در سکونتگاه های کوچک ارتقا یافته، شهر نیر را به عنوان مطالعه موردی بررسی می کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و بهره گیری از نظریه داده بنیاد سازگار یافته انجام شده است. داده ها از طریق ۱۷ مصاحبه عمیق با ساکنان و مدیران محلی گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد انقباض در شهر نیر در قالب چرخه ای خودتقویت گر و چندبعدی شکل گرفته که حاصل تعامل عوامل اکولوژیک، اقتصادی، نهادی و اجتماعی است. خشک سالی به عنوان محرک اولیه، اقتصاد متکی بر کشاورزی را تضعیف کرده و به رکود اقتصادی، مهاجرت و خروج سرمایه انسانی انجامیده است. همچنین سیاست ارتقای اداری به دلیل عدم تناسب با ظرفیت های واقعی سکونتگاه و ضعف ساختارهای نهادی،، برخی روندهای انقباضی را تشدید کرده است. در سطح اجتماعی نیز فرسایش سرمایه اجتماعی، گسترش نگرش های تقدیرگرایانه و کاهش ظرفیت کنش جمعی، تداوم این چرخه را تقویت کرده اند. این پژوهش الگوی «انقباض نهادی-اکولوژیک» را به عنوان تبیینی زمینه مند برای تجربه شهر نیر پیشنهاد می کند که می تواند مبنایی برای مطالعات تطبیقی آینده و تدوین سیاست گذاری توسعه ای در سکونتگاه های مشابه در ایران باشد.

کلیدواژه ها:

ارتقای اداری ، انقباض شهری ، حکمروایی محلی ، سکونتگاه های کوچک ، شهر نیر