تحلیل خوشه ای وضعیت اقلیم سازگاری غذایی : شواهدی از دهستان های شهرستان دلفان

تغییرات اقلیمی از مهم ترین چالش های قرن بیست ویکم است و الگوهای تغذیه ای نقش مهمی در تشدید یا کاهش پیامدهای آن دارند. رفتارهای غذایی پایدار از جمله کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، مصرف محصولات محلی و فصلی و کاهش ضایعات غذایی از ارکان اساسی سازگاری با اقلیم محسوب می شوند. با توجه به آسیب پذیری خانوارهای روستایی در برابر تغییرات اقلیمی و خلا پژوهشی در زمینه سطح بندی سازگاری غذایی در مناطق روستایی، این پژوهش با رویکرد کمی و روش توصیفی-پیمایشی با ۳۸۵ خانوار روستایی از ۱۰ دهستان شهرستان دلفان انجام شد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه ای ۱۵ گویه ای مبتنی بر دستورالعمل سنجش سطح پایداری رژیم های غذایی سازگار با محیط زیست فائو بود که پس از تایید روایی و پایایی (آلفای کرونباخ ۰/۷۲۳) تکمیل گردید. به منظور سطح بندی خانوارها از معیار طبقه بندی منصورفر و برای طبقه بندی دهستان ها در سه گروه «سازگار اقلیم غذایی»، «در معرض بدسازگاری اقلیم غذایی» و «بدسازگار اقلیم غذایی» از تحلیل خوشه بندی (K-means) در نرم افزار SPSS استفاده شد. یافته ها نشان داد که ۹۷/۴ درصد پاسخ دهندگان در وضعیت پرریسک یا بدسازگار اقلیم غذایی قرار دارند و تنها ۲/۶ درصد از وضعیت سازگار اقلیم غذایی برخوردارند؛ همچنین از مجموع ده دهستان، تنها دو دهستان (۲۰ درصد) در خوشه «سازگار اقلیم غذایی»، سه دهستان (۳۰ درصد) در خوشه «در معرض ریسک اقلیم غذایی» و پنج دهستان (۵۰ درصد) در خوشه «بدسازگار اقلیم غذایی» قرار گرفتند. این توزیع نامتوازن حاکی از الگوی غالب بدسازگاری غذایی در اکثریت جامعه است. علی رغم سطح تحصیلات نسبتا بالای پاسخ دهندگان، سواد تغذیه ای-محیط زیستی آنان در سطح پایینی قرار داشت که بیانگر شکاف قابل توجه میان تحصیلات عمومی و آگاهی تخصصی درباره ارتباط رژیم غذایی با تغییرات اقلیمی است. در مجموع، اکثریت جامعه با موانع متعددی، از جمله موانع اقتصادی، فرهنگی، زیرساختی و سیاسی در مسیر دستیابی به الگوهای غذایی پایدار مواجه است. کاهش مصرف گوشت قرمز در سال های اخیر عمدتا ناشی از شوک های اقتصادی بوده، نه گذار آگاهانه به سمت رژیم غذایی پایدار. این پژوهش با ارائه نقشه اقلیم سازگاری غذایی در سطح دهستان ها، زمینه را برای مداخلات هدفمند و تفکیک شده متناسب با هر سطح از سازگاری فراهم می سازد و پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی جامع با رویکرد ارتقای سواد تغذیه ای-محیط زیستی در دستور کار سیاست گذاران قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تحلیل خوشه ای ، رفتار غذایی ، سازگاری اقلیمی ، شهرستان دلفان ، نقشه سازگاری اقلیمی غذایی