مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات ترددهای مرزی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان

زمینه و هدف: قوانین ترددهای مرزی از ارکان حاکمیت ملی و مدیریت روابط همسایگی هستند. با توجه به مرز مشترک ایران و آذربایجان و تفاوت های ساختاری دو نظام حقوقی، این پژوهش با هدف مطالعه تطبیقی قوانین تردد مرزی دو کشور انجام شده است.روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. از میان کلیه قوانین و اسناد مرتبط، ۷ سند اصلی (۴ سند از ایران و ۳ سند از آذربایجان) به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی و با بهره مندی از ۷ خوشه تحلیلی و روش تطبیق دودویی تجزیه و تحلیل شدند. اعتبار یافته ها با استخراج اسناد از منابع رسمی و مشورت با اساتید و پایایی با کدگذاری مجدد ۳۰ درصد اسناد و همخوانی بیش از ۹۰ درصد نتایج تامین گردید.یافته ها:  دو کشور در شش حوزه اشتراک دارند: جرم انگاری تردد غیرمجاز، الزام به مدارک هویتی، نهاد مسئول کنترل مرزها، حمایت از پناهندگان، مجازات جعل اسناد و تشدید مجازات در تکرار جرم. در مقابل، تفاوت های بنیادین در هفت محور شناسایی شد: قدمت قوانین، الگوی قانون گذاری، تفکیک اتباع داخلی و خارجی، سیستم اقامت، رویکرد به پناهندگان، انواع روادید، و اصلاحات قانونی.نتیجه گیری: تحلیل تطبیقی نشان می دهد تفاوت های دو نظام ریشه در الگوی حکمرانی، تجارب امنیتی متفاوت و میزان تاثیرپذیری از استانداردهای بین المللی دارد. رویکرد متمرکز ایران با وجود جامعیت، به پراکندگی و اصلاحات مقطعی انجامیده و رویکرد منعطف آذربایجان با وجود به روزبودن، از عدم تفصیل رنج می برد. هر دو نظام در شفافیت اجرایی و نظارت با خلاهای مشترکی مواجه اند که همکاری منطقه ای و اصلاح قوانین را ضروری می سازد.

کلیدواژه ها:

قوانین مرزی ، تردد مرزی ، مطالعه تطبیقی ، جمهوری اسلامی ایران ، جمهوری آذربایجان