ارزیابی نقش محیط طبیعی پیرامون خوابگاه در شکل دهی قرارگاه رفتاری: موردپژوهی خوابگاه دختران پردیس دانشگاه شیراز

هدف: فضاهای باز و محوطه های بیرونی مجموعه های خوابگاهی، به عنوان بخشی مهم از محیط زندگی دانشجویی، نقش موثری در شکل گیری تعاملات اجتماعی، ارتقای سلامت روان و بازیابی شناختی دانشجویان دارند. با این حال، این فضاها غالبا در فرایندهای طراحی و برنامه ریزی مورد غفلت قرار می گیرند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل قرارگاه های رفتاری در محیط طبیعی پیرامونی خوابگاه دخترانه پردیس ارم دانشگاه شیراز انجام شده است.روش پژوهش: این تحقیق با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با بهره گیری از ابزار پرسشنامه، در پی پاسخ گویی به این پرسش است که الگوهای رفتاری غالب در محیط طبیعی پیرامون خوابگاه کدامند و این الگوها چه ارتباطی با ویژگی های کالبدی محیط دارند. با توجه به نقش تعیین کننده روشنایی در شکل گیری قلمروهای رفتاری، قلمرو روشنایی به عنوان یکی از عوامل اصلی مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا، تاثیر کیفیت و گستره روشنایی بر شکل گیری قلمروها از طریق تحلیل شاخص های نورسنجی و ارزیابی شرایط نور روز مطالعه شد. داده های پژوهش از طریق مشاهده میدانی، پرسشنامه های محیطی، تصویربرداری و ترسیم نقشه های روشنایی گردآوری و تحلیل شدند.یافته ها: نتایج پژوهش به شناسایی چهار قرارگاه رفتاری اصلی شامل «مسیر سلامت و ورزش»، «خلوتگاه مطالعه و آرامش»، «مرکز تجمع رویدادهای گروهی» و «ایستگاه انتظار و تعامل کوتاه» منجر شد. یافته ها نشان دهنده وجود ارتباطی مستقیم میان تداوم و پایداری قرارگاه های رفتاری و کیفیت روشنایی محیط است؛ به گونه ای که ضعف در روشنایی محیط پیرامونی خوابگاه، موجب کاهش کیفیت و اختلال در انجام فعالیت ها می شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که محیط طبیعی پیرامون خوابگاه فضایی ناهمگن و چندلایه است که در آن مجموعه ای از قرارگاه های رفتاری با کارکردهای زمانی متفاوت (روزفعال و شب فعال) شکل می گیرد. درک تعامل میان ویژگی های محیطی، به ویژه نور و سایه، و الگوهای رفتاری، می تواند مبنایی علمی برای تدوین اصول و راهکارهای طراحی در پژوهش ها و طرح های آتی فراهم آورد.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که تنوع فضایی، انعطاف پذیری محیط، کیفیت حضور نور و سایه، وجود سایه بان، مبلمان مناسب و تفکیک بصری فضاها از مهمترین عوامل موثر در شکل گیری و حمایت از رفتارهای دانشجویان هستند. بر این اساس، راهبردهایی نظیر بهینه سازی روشنایی، تقویت حس امنیت روانی، افزایش ظرفیت فعالیت های جمعی و ارتقای کیفیت محیطی به عنوان اصول کلیدی طراحی فضاهای باز خوابگاهی پاسخ ده و دانشجو محور پیشنهاد می شوند.

کلیدواژه ها:

قرارگاه رفتاری ، قلمرو روشنایی ، محیط طبیعی پیرامونی خوابگاه دختران دانشگاه شیراز ، نور و سایه