محیط جغرافیایی و جرم: تحلیل مکانی و شناسایی عوامل محیطی- فضایی موثر بر وقوع جرم در استان مرزی آذربایجان غربی

هدف: ویژگی های محیطی و مکانی سکونتگاه ها و نقش آن در شکل گیری امنیت اجتماعی، اهمیت واکاوی پیوند میان جرم و جغرافیا را برجسته می سازد. در همین راستا، هدف این پژوهش تحلیل فضایی جرم در استان آذربایجان غربی از طریق شناسایی الگوهای توزیع فضایی و بررسی روابط میان نرخ وقوع جرم با متغیرهای مختلف محیطی و مکانی است. این مطالعه با مدل سازی فضایی مولفه های مذکور، در پی شناخت الزامات محیطی موثر بر امنیت است تا بستری علمی برای تبیین رویکردهای پیشگیرانه و ساماندهی فضایی محیط های مستعد جرم فراهم آورد.روش پژوهش: مطالعه حاضر از نوع کاربردی و به روش توصیفی–تحلیلی و همبستگی انجام گرفته است. داده ها به صورت اسنادی و میدانی گردآوری و آمار جرایم سال ۱۴۰۲ از مرکز آمار ایران استخراج گردید. برای سنجش رابطه میان نرخ جرم و شاخص های جغرافیایی، از آزمون های ضریب همبستگی در نرم افزار SPSS استفاده شد. همچنین به منظور تحلیل فضایی الگوی پراکنش جرایم از روش درون یابی (IDW) و برای بررسی همگنی فضایی روابط میان متغیرها از مدل موران و مدل رگرسیون حداقل مربعات معمولی (OLS) در محیط Arc GIS بهره گرفته شد.یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد شهرستان های با نرخ بالاتر جرم و جنایت عمدتا در نواحی مرکزی استان متمرکز بودند، در حالی که شهرستان های پیرامونی و مرزی عموما نرخ جرم و جنایت کمتری را نشان دادند. عواملی همچون فاصله از مرز، طول مرز، بارش، تراکم پوشش گیاهی و صنعتی شدن در شکل گیری الگوی فضایی جرم نقش معنی داری دارند. افزایش بارش و پوشش گیاهی با کاهش نرخ جرم همراه است، در حالی که صنعتی شدن و فاصله گرفتن از مرزها در افزایش جرایم نقش دارند. در تحلیل تکمیلی با مدل OLS مشخص شد که این مدل توانسته است حدود ۶۲ درصد (با شاخص تعدیل شده ۰/۴۵) از واریانس نرخ جرم را تبیین کند و ناهمگنی فضایی روابط را به خوبی نشان دهد. یافته های مدل بیانگر آن بود که عامل صنعتی شدن (به صورت معنی دار) در کنار طول مرز به عنوان محرک های اصلی و بسترهای زمینه ساز، نقش پررنگی در تغییرات نرخ جرم دارند.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد عوامل محیطی-فضایی نقشی تعیین کننده در توزیع فضایی جرایم دارند و این الگوها را می توان در چارچوب سیستم های اجتماعی-بوم شناختی نیز تفسیر کرد. نواحی مرزی به دلیل ملاحظات امنیتی و فرصت های اقتصادی، جرم کمتری دارند، در حالی که نواحی مرکزی و صنعتی استان نرخ جرم بالاتری نشان می دهند. همچنین عواملی مانند بارندگی، پوشش گیاهی و کیفیت محیطی، با ارتقای رفاه اجتماعی و بهبود شرایط زیست پذیری، نقش محافظتی دارند. بنابراین، سیاست گذاری باید پویایی مناطق مرزی، مدیریت توسعه صنعتی پایدار با ملاحظات اجتماعی و محیط زیست را مدنظر قرار دهد.

کلیدواژه ها:

آذربایجان غربی ، تحلیل فضایی ، جرم ، رگرسیون حداقل مربعات معمولی ، عوامل جغرافیایی