فراتحلیل شاخص های شهر دوستدار تنوع زیستی به منظور کاربست در برنامه ریزی شهری

هدف: بحران جهانی کاهش تنوع زیستی تا حد زیادی ناشی از شهرنشینی روزافزون است و تهدیدی جدی برای پایداری اکوسیستم ها و رفاه انسان به شمار می رود. از این رو، بهبود سلامت بوم شناختی محیط های شهری، همراه با تدوین راهبردهای موثر برای ایجاد شهرهایی که از تنوع زیستی حمایت می کنند، به یک ضرورت حیاتی تبدیل شده است. هدف این پژوهش، تدوین شاخص های شهرهای سازگار با تنوع زیستی، تحلیل اثرات آنها و اولویت بندی این شاخص ها برای به کارگیری در برنامه ریزی شهری به منظور تحقق این رویکرد است. روش پژوهش: روش فراتحلیل کمی بر روی ۳۲ مقاله علمی معتبر و داوری شده به زبان انگلیسی، منتشر شده بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، که از پایگاه های انتشار آکادمیک شناخته شده استخراج شده اند، به کار گرفته شد. تجزیه وتحلیل شامل محاسبه اندازه اثر تجمیعی شاخص ها بر تنوع زیستی شهری و ارزیابی سوگیری انتشار با بهره گیری از نرم افزار CMA V۳ بود. یافته ها: نتایج فراتحلیل، ارتباطی مثبت و بسیار معنادار را میان شاخص های بررسی شده و بهبود وضعیت تنوع زیستی در شهرها نشان داد (نسبت شانس تلفیقی: ۰/۲۵۸). این نتیجه حاکی از توانایی این شاخص ها در کاهش پیامدهای منفی بر تنوع زیستی به میزان تقریبی ۶۰ تا ۷۰ درصد است. تحلیل فراوانی نشان داد که شاخص های مرتبط با ابعاد اکولوژیکی (نظیر غنای گونه ای، فضاهای سبز، پوشش گیاهی بومی) بیشترین توجه را در مطالعات داشتند، در حالی که ابعاد انسانی و اجتماعی (آموزش، مشارکت) کمتر مورد کاوش قرار گرفته اند. نتایج فراتحلیل در برابر سوگیری انتشار مقاوم بود. نتیجه گیری: این مطالعه بر اهمیت حیاتی سرمایه گذاری در زیرساخت های سبز شهری و مدیریت پایدار آنها برای تقویت تنوع زیستی تاکید می ورزد. شاخص های شناسایی شده ابزارهایی موثر برای بهبود تنوع زیستی در فضاهای شهری هستند. یافته ها ضرورت پرداختن بیشتر پژوهش های آینده به ابعاد اجتماعی و انسانی و اتخاذ رویکردی کل نگر برای ساخت شهرهایی واقعا حامی تنوع زیستی را برجسته می سازند و بر کاربست این رویکرد در برنامه ریزی و مدیریت شهری در لایه های تصمیم گیری و تصمیم سازی و نیز اجرای برنامه های شهری تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، شهر دوستدار تنوع زیستی ، فراتحلیل ، محیط زیست