جرایم وضعیتی کودکان و نوجوانان؛ سودمند یا زیان بار؟ (با نگاهی به نظام عدالت آمریکا و انگلستان)

جرم وضعیتی یا جرم خاص کودک و نوجوان رفتاری است که مطابق معیار متوسط جهانی انجام آن توسط بزرگسال قانونی است و مهم ترین مصادیق آن شامل مدرسه و منزل گریزی، نقض مقررات منع آمدورفت، اصلاح ناپذیری و استعمال مشروب و دخانیات است، لکن گستره آن با شرایط سیاسی و اجتماعی جوامع تنیده است. این پژوهش به روش تطبیقی با بررسی نمونه هایی از دو رویکرد  قدیمی رفاه و مداخله عدالت کیفری یعنی نظام های عدالت نوجوانان آمریکا و انگلستان و همچنین تحلیل ق.م.ا ۹۲، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۹۹ و مقررات پراکنده رفاهی و رویه قضایی در ایران به ماهیت این کژرفتاری ها والگوهای پاسخ دهی به آن ها پرداخته است. مطابق یافته های پژوهش، رویکرد رفاه محور با بهره مندی از دانش بین رشته ای، مشارکت اجتماعی و قابلیت تطبیق با وضعیت های متنوع درجرم زدایی، پیشگیری از تکرار این کژرفتاری ها، بزهکاری آتی ، کاهش هزینه ها و حفظ انسجام خانواده موثر است. در حقوق ایران برخی از این وضعیت ها به موجب مقررات پراکنده و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مشمول رویکرد درمانی هستند و برخی نیز واجد وصف مجرمانه اند که الزام قانونی مواد ۳ و ۵ این قانون ناظر به اعمال رویکرد درمانی در کنار ظرفیت های ق.م.ا می تواند در شکل گیری و توسعه رویکرد درمانی موثر واقع شود. در این راستا بایسته است نهاد قضایی با تمسک به بخشنامه های رویه ساز در کنار آموزش دادرسان، زمینه اجرای ماده ۶ قانون فوق و آیین نامه اجرایی آن را فراهم آورد. این امر نافی تکلیف اصلاح ماده ۹۱ با لحاظ رویکردهای فقهی و حقوقی توسط قانون گذار نیست.

کلیدواژه ها:

جرم وضعیتی ، کودکان و نوجوانان ، رویکرد رفاه محور ، مداخلە عدالت کیفری