رویکرد قرآن و روایات در تشریع احکام قصد مجرمانه

قصد مجرمانه از موضوعات اختلافی فقه جرایی است. توجه فقها تاکنون بر استنباط حکم اولیه آن (حرمت) بوده است. از ادله و حکم ثانوی آن تاکنون بحثی نشده است. افزون بر این، در استنباط از ادله هم کم دقتی ها و ناسازگاری هایی دیده می شود. از جمله ادله اولیه و ثانویه متعارض تلقی و قاعده «الجمع مهما امکن» جاری دانسته شده است، درحالی که فرض تعارض و جمع دلالی میان این دو سنخ از ادله موضوعا منتفی است. هدف تبیین رویکرد قرآن و روایات در تشریع احکام اولیه وثانوی موضوع با روش توصیفی- تحلیلی است. این نوشتار با واکاوی ادله، به دو تشریع مستقل در موضوع دست یافت که هر یک دارای ماهیت، مبانی و کارکردهای متفاوتی است. در تشریع اولیه، قصد مجرمانه حرام و منشا استحقاق کیفر از جمله حد و تعزیر دانسته شده است. اما در تشریع ثانوی، عفو مومنین مهم تر تلقی شده است. با این دو تشریع مستقل در موضوع، اولا صورت مسئله و مناسبات ادله تغییر پذیرفت و تعارض روایات برطرف شد. ثانیا تعلیل فقهی رکن معنوی جرائم عمدی امکان پذیر و جرم انگاری در مصادیق اختلافی حقوق کیفری (مقدمه جرم، شروع به جرم، جرم عقیم و...) تسهیل و قاعده مند می شود.

کلیدواژه ها:

حکم تکلیفی ، حکم امتنانی ، قصد مجرمانه ، قرآن ، روایات ، استحقاق کیفر ، عفو کیفر