آینده نهادینه سازی فرایندهای ترمیمی ناظر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان در ایران؛ مطالعه موردی: لایحه پلیس ویژه اطفال و نوجوانان

هدف اصلی پژوهش، تحلیل رویکرد ترمیمی قانون گذار در لایحه پلیس ویژه اطفال و نوجوانان از منظر سیاست های عدالت ترمیمی است تا از این رهگذر، دانش مفیدی برای تقویت کارآمدی فرایندهای ترمیمی در جریان تصویب قانونی این لایحه در مجلس شورای اسلامی، به دست آید. روش تحقیق از نوع تحلیلی - توصیفی است که با مطالعه موردی لایحه پلیس ویژه اطفال و نوجوانان مصوب ۱۴۰۰و نیز تطبیق آن با قوانین و سیاست های عدالت ترمیمی اتخاذشده توسط کشورهای پیشرو و باسابقه در نهادینه سازی فرایندهای ترمیمی، به تحلیل مهم ترین سیاست های ترمیمی اتخاذشده لایحه پرداخته است. یافته های پژوهش حاضر با مطالعه موردی لایحه مزبور نشان می دهد که ابهام در اتخاذ سیاست تعدد فرایندهای ترمیمی ناظر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان توسط قانون گذار به دنبال توسعه مفهومی و تخصیص فرایند میانجی گری برای حمایت بیشتر از اطفال و نوجوانان رقم خورده است. همچنین به سبب تغییر الگوی تطبیقی از گزینش پلیس به عنوان برگزارکننده عمده فرایندها به محدود نمودن نقش آن در ارجاع دهندگی، رویکرد قانون گذار را به عنوان ابتکاری نو پذیرفته، هرچند که بر عدم پیش بینی سازوکارهای مقابله با پیامدهای ناگوار در برگزاری فرایندهای ترمیمی تحت رهبری پلیس تاکید داشته است. همچنین در وارسی سیاست های حاکم بر نظام ارجاع، چالش هایی نظیر تضاد رویکرد قانون گذار در پذیرش اصل رضایت طرفین، عدم وجود نظام نظارتی بر میزان ارجاع مقامات قضایی و نیز امکان به وجود آمدن چالش های اجرایی در مرحله تحقیقات مقدماتی را شناسایی نموده است. در نهایت نیز سیاست های ترمیمی پیشگامانه ایران ضمن در نظر گرفتن چالش های آتی آن برجسته شده اند. نتایج نشان می دهد که برای بهره برداری کامل و اثربخش از عدالت ترمیمی، لایحه نیازمند بازنگری های اساسی می باشد، از جمله تعیین معیارهای روشن برای انتخاب نوع فرایندها، آموزش تخصصی برگزارکنندگان و مقامات ارجاع دهنده، تقویت فرهنگ ترمیمی در سازمان های کیفری، یکپارچه سازی رویکرد قانون گذار در پذیرش اصل رضایت طرفین در امر ارجاع، تضمین نظارت بر نظام حاکم بر ارجاع و اتخاذ سازوکارهای متناسب در خصوص جرائم جدی و خشن.

کلیدواژه ها:

سیاست های عدالت ترمیمی ، لایحه پلیس ویژه اطفال و نوجوانان ، میانجیگری ، نشست خانوادگی ، نهادینه سازی