ارزیابی کارایی انرژی استانی با درنظرگرفتن هزینه اجتماعی گازهای گلخانه ای: رویکرد فرامرزی سه سطحی در ایران

این پژوهش با هدف سنجش کارایی انرژی و تفکیک منابع ناکارایی در ۳۱ استان ایران طی سال ۱۴۰۰، چارچوب فرامرزی سه سطحی مبتنی بر مدل SBM–VRS را به کار می گیرد. در مدل، موجودی سرمایه، نیروی کار و مصرف انرژی بر حسب بشکه معادل نفت خام به عنوان نهاده، تولید ناخالص استانی به عنوان ستاده مطلوب و هزینه اجتماعی انتشار دی اکسید کربن، متان و اکسید نیتروژن به عنوان ستاده نامطلوب وارد شده اند. کارایی استان ها در سه سطح مرز اقلیم-بخش اقتصادی، مرز بخش اقتصادی و فرامرزی ملی محاسبه و ناکارایی کل به مولفه های مدیریتی، اقلیمی-منطقه ای و فناورانه-ساختاری تفکیک شد. نتایج نشان می دهد میانگین کارایی انرژی با گسترش مجموعه مرجع، از ۰.۹۲۶ در سطح اقلیم-بخش اقتصادی به ۰.۷۴۲ در سطح بخش اقتصادی و ۰.۴۶ در سطح فرامرزی ملی کاهش می یابد. تنها هفت استان ایلام، بوشهر، تهران، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خوزستان و کهکیلویه وبویراحمد در هر سه سطح کارا هستند. ظرفیت فنی صرفه جویی انرژی در سطح کشور در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۸۵.۵ میلیون بشکه معادل نفت خام برآورد شد که ۱۳ درصد آن به ناکارایی مدیریتی، ۴۶.۳ درصد به مولفه اقلیمی-منطقه ای و ۴۰.۷ درصد به مولفه فناورانه-ساختاری مربوط است. بنابراین، بخش عمده ظرفیت بهبود کارایی به فاصله میان مرزهای منطقه ای و فناورانه مربوط می شود و سیاست گذاری یکسان برای همه استان ها مناسب نیست. ارتقای کارایی انرژی مستلزم ترکیبی از بهبود مدیریت مصرف، توسعه زیرساخت های متناسب با شرایط منطقه ای و نوسازی فناوری و ساختار تولید است.

کلیدواژه ها:

کارایی انرژی کل عوامل ، SBM–VRS ، SUPER-SBM ، مدل فرامرزی سه سطحی مبتنی بر SBM ، هزینه اجتماعی انتشار گازهای گلخانه ای