مقوله معماری در اسناد مردمی دوره قاجار: تحلیلی مبتنی بر معنی شناسی ساخت گرا

اسناد مردمی به عنوان بازنمودهایی زبان شناختی، حامل بخشی از تجربه زیسته مردم هستند و پاره ای از مفاهیم تاریخی را نیز در خود جای داده اند. هدف پژوهش کنونی استخراج ساختار زبانی فهم و بازنمایی مقوله معماری در این دسته از اسناد است. این کار با استفاده از مفاهیم معنی شناسی ساخت گرا انجام شده و سپس با الهام از تاریخ مفهوم خصوصیات آن تبیین شده است. پرسش اصلی این است که ساختار زبانی مواجهه اسناد مردمی روزگار قاجار با مقوله معماری چه معرفت تازه ای در خود دارد؟ رویکرد این پژوهش، کیفی و مبتنی بر روش تحلیل محتوا است؛ بدین منظور، ۷۶ سند مردمی مرتبط با شهر شیراز در دوره قاجار (موجود در آرشیوهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و دنیای زنان عصر قاجار) بازخوانی و تحلیل شدند. تحلیل داده ها نشان می دهد که «فرآیند تاسیس و تعین مقوله معماری» در ذهنیت قاجاری، الگویی پنج گانه شامل تاسیس، تشخص، تعلق، تعین و احصای متعلقات دارد. یافته ها در دو ساحت تاسیسی و تعینی تبیین شدند که نشان دهنده «شانیت فضا در مقابل عمارت»، «ساخت مقوله خانه بر پایه مفروز و غیرمفروز» (متاثر از ارزش مبادله ای و قابلیت بخش پذیری بنا)، «تعیین حدود بنا بر پایه هم جواری ها و نگاه موضع شناسانه» (برپایه موقعیت فرد در بنا)، «تعلق بنا به شخص و شهر» و «نامیدن آن به صفات یا ویژگی ها» هستند.

کلیدواژه ها:

تاریخ مفهوم ، سند ، قاجاریان ، معماری ، معنی شناسی