تبیین سازوکارهای اجتماعی شکل گیری سلیقه معماری

تجربه مواجهه با اثر معماری همواره به نوعی ارزیابی زیبایی­ شناختی می ­انجامد، اما سازوکار آن همچنان محل بحث است. «سلیقه»، به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در تبیین این فرایند، غالبا امری فردی تلقی شده است؛ حال آن­که بررسی­ ها نشان می­دهد سلیقه در بستر سازوکارهای اجتماعی، فرهنگی و گفتمانی شکل می ­گیرد. مقاله حاضر با هدف بازخوانی مفهوم سلیقه معماری، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می­ توان سازوکارهای شکل­گیری سلیقه معماری را تبیین کرد. این تحقیق با بهره ­گیری از تحلیل مفهومی و بازخوانی تطبیقی دیدگاه­ های فلسفی، روان­ شناختی و جامعه­ شناختی، چارچوبی مفهومی برای تبیین شکل گیری سلیقه معماری صورت­ بندی می­کند. یافته ­های تحقیق نشان می­دهد که سلیقه معماری نه صرفا ویژگی ای ثابت در فرد یا اثر معماری و نه پیامدی منفعل از ساختارهای اجتماعی است؛ بلکه فرایندی پویا است که در تعامل مداوم میان عاملیت فردی، اثر معماری و ساختارهای اجتماعی شکل می­گیرد. پس سلیقه به مثابه کنشی زیبایی شناختی، چارچوبی مفهومی را برای تبیین چگونگی تبدیل تجربه مواجهه با معماری به ارزیابی زیبایی شناختی و معناگذاری اجتماعی فراهم می آورد و توجه را از ارزش گذاری انواع سلیقه به تحلیل سازوکارها و فرایندهای تولید و بازتولید آن معطوف می سازد. بدین ترتیب، مقاله با بازخوانی سلیقه معماری در پیوند میان تجربه، عاملیت و ساختار، مبنایی نظری برای تحلیل تجربه معماری و پژوهش­ های آتی در این حوزه فراهم می ­آورد.

کلیدواژه ها:

رژیم سلیقه ، ساختارهای اجتماعی ، سلیقه معماری ، کنش زیبایی­شناختی ، عاملیت فردی