بررسی عوامل اقلیمی موثر بر بارش در حوضه دریاچه ارومیه با استفاده از همبستگی اسپیرمن و مدل جنگل تصادفی

هدف این پژوهش بررسی جامع عوامل اقلیمی موثر بر بارش در حوضه دریاچه ارومیه طی دوره ۲۰ ساله ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۲ است. بدین منظور از مجموعه ای از داده های ماهواره ای و بازتحلیل شامل CHIRPS، MODIS، ERA۵-Land، غلظتPM۲.۵ و شاخص های دورپیوندی NAO و SOI استفاده شد. روند سری های زمانی با آزمون من–کندال و برآوردگر سن–اسلوپ ارزیابی شد و روابط میان بارش و متغیرهای اقلیمی–محیطی با استفاده از همبستگی اسپیرمن، به صورت هم زمان و با در نظر گرفتن تاخیرهای زمانی (۳− تا ۳+ ماه)، مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه، مدل جنگل تصادفی به منظور شناسایی اهمیت نسبی متغیرها به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که اغلب متغیرهای اقلیمی و سطح زمین، از جمله بارش، دما، رطوبت خاک و NDVIدر دوره مطالعه فاقد روند معنادار بوده اند، در حالی که غلظت PM۲.۵ و SLP روند افزایشی معناداری را نشان می دهد. تحلیل همدیدی بارش زمستانه نشان داد که سال های پربارش با تضعیف پرفشار سیبری و تقویت کم فشارها و ناوه های مدیترانه ای همراه بوده اند. بررسی تاخیرهای زمانی و همبستگی ها نشان می دهد که رطوبت خاک و رطوبت نسبی بیشترین ارتباط را با بارش داشته و نقش پیش شرطی کوتاه مدت در وقوع آن دارند. بر اساس نتایج مدل جنگل تصادفی نیز رطوبت خاک ماه جاری مهم ترین عامل کنترل کننده بارش است. به طور کلی، یافته ها نشان می دهد که علی رغم نقش تعیین کننده بارش در فرآیندهای سطح–جو، اثرات بلندمدت خشک شدن دریاچه و مداخلات انسانی موجب تضعیف ارتباط مستقیم بارش با وضعیت دریاچه و کیفیت هوا شده اند؛ به گونه ای که حتی سال های پربارش نیز قادر به معکوس کردن روند خشک شدن دریاچه ارومیه نبوده اند.

کلیدواژه ها:

دریاچه ارومیه ، بارش ، متغیرهای اقلیمی ، همبستگی ، جنگل تصادفی