تحلیل گفتمان استنادات قرآنی غزوات در تاریخنامه طبری: کنش های گفتاری و بازتولید قدرت

تاریخنامه طبری با تکیه بر آیات قرآن کریم در روایت غزوات پیامبر (ص)، گفتمانی تاریخی دینی را شکل می دهد که بازتاب دهنده تعامل زبان و ایدئولوژی و قدرت است. این پژوهش با هدف تحلیل این تعامل، از ترکیب نظریه کنش گفتاری جان سرل و تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف بهره می برد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و داده ها تعدادی از آیات قرآنی مرتبط با غزوات در تاریخنامه طبری را شامل می شود. یافته ها نشان می دهد کنش اظهاری با ۴۷.۳۱٪، به عنوان پرکاربردترین کنش گفتاری، سبک توصیف محور طبری را تقویت می کند؛ حال آنکه کنش های ترغیبی (۲۰.۴۳٪) و اعلامی (۱۵.۰۵٪) با ایجاد گفتمان «واجب جهاد»، به جهاد در راه اسلام مشروعیت دینی می دهد. از منظر تحلیل گفتمان، آیات قرآنی، جهاد را «فریضه دینی» معرفی و اقتدار دین اسلام را در تقابل با دشمنان تثبیت می کند. این فرایند، از طریق سازوکارهایی مانند تاکید بر اطاعت از خدا و رسول و برجسته سازی نقش فرشتگان در نبردها صورت می گیرد. نتایج پژوهش بر این امر تاکید دارد که استنادات قرآنی در تاریخنامه طبری، ابزاری گفتمانی برای تحکیم پایه های دینی سیاسی و پاسخ به نیازهای جامعه اسلامی در مواجهه با چالش های عصر نگارش است. این مطالعه، الگویی برای تحلیل پیوند ناگسستنی زبان دینی و جهاد در متون تاریخی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

استنادات قرآنی ، تاریخنامه طبری ، کنش گفتاری (جان سرل) ، تحلیل گفتمان انتقادی (فرکلاف) ، بازتولید قدرت ، گفتمان جهاد