واکاوی تحولات موضوعی و گذارهای معرفت شناختی در ادبیات هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در برنامه ریزی شهری و مطالعات شهر هوشمند (۲۰۲۰ ۲۰۲۵): تحلیل علم سنجی و تفسیری

گسترش هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در برنامه ریزی شهری و مطالعات شهر هوشمند، فراتر از توسعه ابزارهای تحلیلی، با تغییر در تولید دانش، تعریف مسائل شهری و پشتیبانی از تصمیم سازی همراه است. با وجود رشد سریع پژوهش ها، رابطه میان تحولات موضوعی و تغییر در منطق تولید دانش شهری هنوز به صورت نظام مند بررسی نشده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحولات موضوعی و گذارهای معرفت شناختی این ادبیات طی دوره ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل علم سنجی با تفسیر معرفت شناختی برای تبیین بازآرایی ساختار دانش این حوزه است. داده ها از Web of Science و Scopus استخراج شده و پس از غربالگری بر اساس چارچوب PRISMA ۲۰۲۰، تعداد ۳۵۷۸ مقاله انتخاب شد. با رویکرد علم سنجی تفسیری، طبقه بندی موضوعی نظارت شده، تحلیل روندهای زمانی، شاخص رشد نسبی هموارشده (RGI)، تحلیل پارادایم های معرفت شناختی، همکاری علمی و توزیع جغرافیایی تولید دانش بررسی شد. نتایج نشان داد محیط زیست و پایداری شهری با سهم ۳۱/۹ درصد بزرگ ترین حوزه موضوعی و پارادایم داده محور و پیش بینانه با سهم ۷۷/۷ درصد رویکرد غالب تولید دانش است، در حالی که رویکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی زایشی در حال گسترش اند. همچنین، تولید دانش ماهیتی میان رشته ای دارد، اما از نظر جغرافیایی همچنان متمرکز است. در مجموع، یافته ها بیانگر بازآرایی درون حوزه ای در ادبیات هوش مصنوعی در برنامه ریزی شهری و حرکت تدریجی هوش مصنوعی از مجموعه ای از ابزارهای تحلیلی به بخشی از زیرساخت تولید دانش و پشتیبانی از تصمیم سازی شهری است.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، تحلیل علم سنجی ، شهر هوشمند ، طبقه بندی موضوعی نظارت شده ، گذار معرفت شناختی ، هوش مصنوعی شهری ، یادگیری ماشین