واکاوی نقش بناهای تاریخی در ایجاد دل بستگی مکانی گردشگران و تحقق حس مکان مطالعه موردی: مجموعه زندیه شیراز

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش مجموعه تاریخی زندیه شیراز در شکل گیری دل بستگی مکانی گردشگران و تحقق حس مکان انجام شده است. حس مکان و دل بستگی مکانی از مفاهیم بنیادین در مطالعات گردشگری هستند که بیانگر پیوندهای ادراکی، عاطفی و معنایی افراد با فضاهای تاریخی اند و می توانند کیفیت تجربه گردشگران را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهند. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کیفی است و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده ها از طریق پرسشنامه باز مبتنی بر روایت تجربه از ۶۱ گردشگر و شهروند گردآوری شد و در مجموع ۱۳۸ روایت متنی با استفاده از نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید. یافته ها نشان داد که حس مکان در مجموعه زندیه تحت تاثیر دو دسته مولفه اصلی شامل عوامل عملکردی (کاربری، دسترسی و ویژگی های کالبدی) و عوامل ادراکی_تجربی (منظر عینی و منظر ذهنی) شکل می گیرد. در میان این مولفه ها، معنا، سرزندگی، غنای حسی و پیوند با گذشته بیشترین نقش را در تقویت دل بستگی مکانی و ایجاد تجربه مثبت برای گردشگران دارند. همچنین بازار وکیل به دلیل تنوع فعالیت ها، حضورپذیری بالا و پویایی فضایی، بیشترین سهم را در ارتقای حس مکان در میان بخش های مختلف مجموعه داشته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تقویت حس مکان در فضاهای تاریخی صرفا به حفاظت کالبدی محدود نمی شود، بلکه نیازمند توجه هم زمان به ابعاد فرهنگی، هویتی و تجربی فضا است. در نتیجه، بهبود کیفیت محیط، تقویت عناصر هویت بخش و توسعه برنامه های فرهنگی می تواند نقش موثری در افزایش دل بستگی مکانی گردشگران و پایداری گردشگری در بافت های تاریخی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

حس مکان ، دل بستگی مکان ، گردشگران ، مکان های تاریخی ، مجموعه زندیه ، شیراز