مالیات زیست محیطی: محرک یا مانع نوآوری؟ آزمون فرضیه پورتر در استان های عمده ی مصرف کننده انرژی در ایران

تاثیر مالیات های زیست محیطی بر نوآوری، موضوعی پیچیده و مورد بحث است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مالیات های زیست محیطی به عنوان ابزاری مبتنی بر بازار برای درونی سازی هزینه های خارجی، بر نوآوری در استان های منتخب ایران و در چارچوب فرضیه پورتر انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که آیا مالیات های زیست محیطی موجب تحریک نوآوری می شوند یا اثر بازدارنده بر آن دارند. بدین منظور، داده های ۱۵ استان منتخب ایران طی دوره زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۱ گردآوری و با استفاده از الگوی رگرسیون پانل کوانتایل مورد تحلیل قرار گرفت. شاخص نوآوری بر اساس هزینه های تحقیق و توسعه در نظر گرفته شد و اثر مالیات سبز در کنار متغیرهایی نظیر ارزش افزوده کارگاه های صنعتی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، اشتغال نیروی کار دارای تحصیلات دانشگاهی و قدرت صادراتی صنایع بررسی شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که متغیرهای ارزش افزوده صنعتی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، اشتغال نیروی انسانی تحصیل کرده و قدرت صادراتی اثر مثبت و معناداری بر نوآوری دارند. در مقابل، مالیات های زیست محیطی در تمامی کوانتایل ها اثر منفی و معناداری بر شاخص نوآوری داشته اند؛ بنابراین فرضیه پورتر در استان های مورد مطالعه تایید نمی شود. این نتایج بیانگر آن است که فشار هزینه ای ناشی از مالیات های زیست محیطی، محدودیت منابع مالی و نبود سیاست های حمایتی مکمل، از مسیر کاهش سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه موجب افت نوآوری شده است. در نهایت پیشنهاد می شود بخشی از درآمدهای حاصل از مالیات های زیست محیطی در قالب مشوق های تحقیق و توسعه، یارانه فناوری های پاک و تسهیلات مالی بازتوزیع شود و طراحی این سیاست ها متناسب با ساختار صنعتی و ظرفیت نوآوری مناطق انجام گیرد تا اثرات بازدارنده به اثرات مثبت تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

الگوی رگرسیونی پانل کوانتایل ، فرضیه پورتر ، مالیات سبز ، محیط زیست ، نوآوری