تحلیل کارکردهای زبانی در سوره لقمان؛ رهیافتی مبتنی بر مدل ارتباطی یاکوبسن

سوره لقمان از سوره هایی است که به دلیل تمرکز بر مفاهیمی چون حکمت، توحید، شکرگزاری، اخلاق فردی و اجتماعی و نیز بهره گیری از گفت وگوی تربیتی میان لقمان و فرزندش ، ظرفیت قابل توجهی برای تحلیل زبان شناختی و ارتباطی دارد. این مقاله با استفاده از نظریه ارتباطی رومن یاکوبسن (۱۸۹۶_۱۹۸۲) ، به تحلیل کارکردهای زبانی سوره لقمان پرداخته است . مسئله اصلی تحقیق این است که چگونه سوره لقمان با بهره گیری از ابزارهای زبانی ، ارتباط موثر میان فرستنده ، یعنی خداوند و گیرندگان مستقیم متن، یعنی مخاطبان انسانی ، برقرار کرده و مفاهیم الهی را در قالبی چندلایه منتقل می کند . روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و بر اساس تحلیل سوره لقمان، عناصر ارتباطی و شش کارکرد زبانی یاکوبسن ، یعنی ارجاعی ، عاطفی ، تماسی/هم دلی، متازبانی، ترغیبی/کنشی و ادبی بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که کارکردهای زبانی در سوره لقمان بر اساس شواهد زبانی- صرفی و نحوی، شواهد معنایی و شواهد سیاقی قابل تشخیص اند و در موارد هم زمانی چند کارکرد، باید میان کارکرد غالب و کارکردهای فرعی تفکیک کرد.

کلیدواژه ها:

سوره لقمان ، رومن یاکوبسن ، کارکردهای ز بانی ، تحلیل ارتباطی ، زبان شناسی قرآن