پیوند کارکردهای غیرزمانی فعل ماضی با الگوی مفهوم سازی زمان در عربی قرآنی: تبیین شناختی

زمان از مفاهیم بنیادین و انتزاعی است که همواره در کانون توجه پژوهشگران حوزه های مختلف، از جمله زبان شناسی شناختی، قرار داشته است. در این رویکرد، زمان در معنی شناسی شناختی از منظر استعاره های مفهومی و در دستور شناختی از منظر کارکردهای زمان دستوری بررسی می شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، با تحلیل کارکردهای غیر زمانی فعل ماضی در زبان عربی قرآنی، در پی تبیین رابطه آن با الگوی مفهوم سازی زمان در این زبان است. یافته ها نشان می دهد که کارکردهای غیر زمانی فعل ماضی در قرآن، شامل بیان حقایق فرازمانی، آینده محقق الوقوع، ویژگی های نهادینه و دعای محقق الوقوع الهی، بیانگر غلبه مفاهیمی چون ثبوت و قطعیت اند. این الگو در مقابل کارکردهای غیرزمانی ماضی در فارسی و انگلیسی، مبتنی بر مفهوم دوری معرفتی، قرار دارد؛ که تفاوت میان این دو الگو، بازتاب دو شیوه متفاوت مفهوم سازی زمان است: در عربی قرآنی، مفهوم سازی گذشته در جلو و آینده در پشت بر پایه شهودیت؛ و در فارسی و انگلیسی، مفهوم سازی معکوس بر اساس حرکت رو به جلو. عناصر اصلی کارکردهای غیر زمانی فعل ماضی، یعنی ثبوت و قطعیت را می توان از پیامدهای شناختی شهودیت به شمار آورد.

کلیدواژه ها:

عربی قرآن ، زمان دستوری ، وجهیت فعل ماضی ، مفهوم سازی زمان ، شهودیت