از ساده انگاری تا واقع گرایی: تحلیل دیدگاه های دانشجومعلمان درباره روابط علم، فناوری و جامعه

این پژوهش با هدف تحلیل باورهای دانشجومعلمان درباره ماهیت علم، ماهیت فناوری و تعامل علم، فناوری و جامعه (STS) و نیز بررسی میزان گرایش آنان به دیدگاه های ساده انگارانه، دارای اعتبار و واقع گرایانه در این حوزه ها انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بود و جامعه آماری آن را ۲۱۵ دانشجومعلم رشته های علوم پایه دانشگاه فرهنگیان تشکیل دادند که از میان آنان، ۸۶ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها نسخه فارسی پرسشنامه VOSTS آیکنهد و رایان (۱۹۹۲) شامل ۱۱ گویه بود که دیدگاه افراد را درباره ماهیت علم، فناوری و پیامدهای اجتماعی آن ها بررسی می کند. پاسخ ها در سه سطح ساده انگارانه، دارای اعتبار و واقع گرایانه طبقه بندی شد و داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و آزمون های آمار توصیفی و مجذور خی (χ²) نیکویی برازش تحلیل شدند. نتایج نشان داد که در اغلب گویه های مرتبط با ابعاد بنیادین علم و فناوری، توزیع پاسخ ها به طور معناداری نابرابر بود (۰۵/۰ p <)؛ امری که بیانگر وجود ساختارهای فکری نسبتا تثبیت شده و غیرتصادفی در میان دانشجومعلمان است. با این حال، در مولفه های مربوط به ماهیت علم و ماهیت فناوری، میزان پاسخ های واقع گرایانه کمتر از حد انتظار مشاهده شد و بیشتر شرکت کنندگان در سطح ساده انگارانه قرار گرفتند. یافته ها همچنین از وجود نوعی عدم توازن شناختی حکایت داشت؛ بدین معنا که دانشجومعلمان در درک پیامدهای اجتماعی علم و فناوری موفق تر از فهم ماهیت ساختاری، معرفت شناختی و فلسفی علم عمل کردند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری در برنامه های تربیت معلم و تقویت رویکردهای تحلیلی، انتقادی و مبتنی بر فلسفه علم در آموزش معلمان تاکید می کند و بر ارتقای کیفیت آموزش علوم نیز تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

جامعه ، علم ، فناوری ، STS ، دانشجو معلمان ، سطوح شناختی ، دانشگاه فرهنگیان