مستندسازی روند و ارکان بازسازی شهری خرمشهر؛ همراه با آزادسازی شهر و پس از پایان جنگ

مقدمه: بازسازی خرمشهر پس از جنگ تحمیلی یکی از پیچیده ترین فرآیندهای بازسازی در ایران معاصر است. این فرآیند شامل ابعاد کالبدی و توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی بود، اما در احیای بندر و بازیابی موقعیت ملی و منطقه ای موفق نبود. خرمشهر با آسیب های جدی به زیرساخت ها و بافت شهری مواجه شد و بیش از ۶۰ درصد کالبد آن در جنگ تخریب گردید. این وضعیت ضرورت بازسازی و نوسازی را ایجاد کرد و فضایی برای اجرای الگوهای مدیریتی و مشارکت مردم فراهم آورد.هدف پژوهش: هدف این پژوهش مستندسازی روند بازسازی خرمشهر و شناسایی آموزه ها و ارکان آن پس از آزادسازی شهر و پایان جنگ است.روش شناسی: این پژوهش بر مبنای مستندسازی و با رویکرد کیفی انجام شده و گاهی از داده های کمی نیز استفاده شده است. نوع پژوهش توصیفی-اکتشافی بوده و به اسناد و طرح های بازسازی خرمشهر مراجعه شده است. پس از مشاهدات میدانی و مصاحبه با افراد مختلف، داده ها به شیوه کدگذاری و تحلیل کیفی پرداخته شده است.یافته ها و بحث: روند بازسازی خرمشهر در دو دوره مهم اتفاق افتاد؛ از آزادسازی شهر تا پایان جنگ، که بازسازی همزمان با جنگ نامگذاری شده، و از پایان جنگ تا خاتمه رسمی بازسازی، که به بازسازی پس از جنگ معروف است.نتیجه گیری: از نکات برجسته بازسازی خرمشهر، پیاده سازی الگوهای مختلف مدیریتی، سازمان دهی، برنامه ریزی و رویکردهای متنوع در مشارکت مردم بود. در طول این فرآیند، چهار رکن اساسی تاثیرگذار بودند: مدیریت کلان ملی، مدیریت محلی، ستاد معین و مردم. هرچند در ابعاد کالبدی و مسکونی موفقیت هایی وجود داشت، اما از نظر اجتماعی و اقتصادی به طور کامل موفق نبود. عواملی نظیر ضعف در برنامه ریزی، عدم مشارکت واقعی مردم، عدم بازگشت تمام مهاجران به شهر و مشکلات اقتصادی و محیطی بر روند بازسازی تاثیرگذار بودند. با این که خرمشهر هرگز نتوانست جایگاه ملی و بین المللی خود را باز یابد، اما همچنان به آینده امیدوار است.

کلیدواژه ها:

بازسازی شهری ، خرمشهر ، مستندسازی ، هم زمان با جنگ ، پس از جنگ ، مدیریت بازسازی