بازاندیشی طراحی خیابان مفخم بجنورد با مفاهیم «وونرف» و «خیابان اشتراکی» هوشمند در محلات مسکونی

مقدمه: در بسیاری از رویکردهای نوین شهر هوشمند، جای خالی زندگی محله ای و تعاملات همسایگی محسوس است. فضاهایی چون خیابان های انسان محور، نقش موثری در پیوند میان خانه های هوشمند و زیست اجتماعی دارند و بستری برای بازگشت حضور انسانی به شهر فراهم می کنند.هدف پژوهش: این نوشتار با تمرکز بر مفهوم «از عبور تا حضور» به بازاندیشی در طراحی خیابان شهری می پردازد و می کوشد با بهره گیری از اصول طراحی هوشمند، «وونرف» و «خیابان اشتراکی»، خیابان را از فضای صرفا عبوری به بستری برای تعامل اجتماعی و زندگی شهری بدل کند.روش شناسی: نمونه ی موردی، خیابان مفخم شهر بجنورد است که در مجاورت دو عمارت تاریخی شاخص، عمارت سردار مفخم و آیینه خانه، قرار دارد. این خیابان با وجود ارزش تاریخی، به دلیل نگرش غالب بر حفظ و نمایش تاریخی و تفکیک مسیرهای سواره و پیاده، کارکردی عبوری یافته است. پژوهش با رویکرد زمینه محور و تفسیری (کمی با پشتیبانی کیفی) انجام شد و شامل مشاهده ی میدانی، تحلیل کالبدی و تطبیق مفهومی مدل هلندی وونرف با بستر فرهنگی و اجتماعی ایران است. همچنین، پرسشنامه ای میان ۱۶۹ کنشگر محلی (۱۵ درصد کسبه، ۳۰ درصد ساکنان و ۵۵ درصد عابرین) برای ارزیابی دو سناریوی طراحی (استمرار وضع موجود یا طراحی هوشمندی خرد و الگوی وونرف) اجرا شد.یافته ها و بحث: نتایج نشان داد ۶۰ درصد پاسخ دهندگان سناریوی دوم (ترکیب وونرف و هوشمندی خرد) را ترجیح دادند و تمایل به مشارکت مالی در این گروه بیشتر بود. خانواده های دارای فرزند خردسال (۸۵ درصد) و مالکان خودرو (۶۷ درصد) بیشترین حمایت را داشتند، در حالی که ساکنان به دلیل نگرانی از افزایش حضور غیرساکنان محتاط تر بودند.نتیجه گیری: تحلیل محور مورد مطالعه، معروف به خیابان مفخم بجنورد، نشان داد که گذار به سمت خیابان های هوشمند در بافت های شهری با مقیاس متوسط، بیش از آنکه به فناوری وابسته تلقی شود، به تحول در شیوه تفکر نسبت به فضا و رفتار جمعی کاربران آن بستگی دارد. طراحی بر اساس اصول وونرف، از جمله کاهش سرعت طبیعی، حذف مرزهای کالبدی و تقویت محوریت اجتماعی، می تواند به ارتقای کیفیت زیست شهری، تعامل اجتماعی و حس تعلق منجر شود. دستاورد پژوهش، ارائه ی الگویی بومی از خیابان اشتراکی هوشمند است که ضمن حفظ هویت تاریخی، حضور انسانی و مراقبت جمعی را در فضاهای شهری ایران تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

طراحی خیابان شهری ، وونرف ، خیابان اشتراکی ، هوشمندی