بررسی تطبیقی تاثیر ابعاد کالبدی و زمانی بر الگوهای رفتاری شهری و ارتباط آن با ادراکات ذهنی شهروندان (مطالعه موردی: بازار کرمان- حدفاصل میدان ارگ تا میدان گنجعلیخان)

مقدمه: فضاهای عمومی شهری، به ویژه در بافت های تاریخی، محصول تعامل چندلایه میان ساختار کالبدی، الگوهای رفتاری و ادراکات ذهنی کاربران هستند. با این حال، بسیاری از مطالعات این فضاها را در قالبی ایستا بررسی کرده و نقش زمان را در شکل گیری تجربه فضایی نادیده می گیرند. درحالی که ریتم های زمانی رویدادی می توانند حتی بدون ایجاد تغییرات کالبدی، کیفیت حضور، شیوه استفاده از فضا و الگوهای ادراکی شهروندان را به طور معناداری دگرگون سازند.هدف پژوهش: هدف پژوهش حاضر تحلیل نقش هم زمان ابعاد کالبدی و زمانی در بازآرایی الگوهای رفتاری شهری و بررسی بازتاب این تغییرات در ادراکات ذهنی کاربران در یک فضای عمومی تاریخی است.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد ترکیبی کمی-کیفی و با اتخاذ استراتژی هم زمان-مکمل انجام شده است. محدوده مورد مطالعه، بازار تاریخی کرمان در حدفاصل میدان ارگ تا میدان گنجعلی خان انتخاب شد و داده ها در دو بازه زمانی پیش از نوروز و ایام تعطیلات نوروز گردآوری گردید. در بخش کمی، از تحلیل های آماری و فضایی به منظور بررسی روابط میان ویژگی های کالبدی، الگوهای رفتاری و متغیرهای زمانی استفاده شد. در بخش کیفی نیز از نقشه های شناختی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته برای تبیین تجربه زیسته و بازنمایی های ذهنی کاربران استفاده شد.یافته ها و بحث: در تعامل پویای زمان رویدادی نوروز با ساختار کالبدی پایدار بازار، دگرگونی هایی عمیق در الگوهای حضور، کانون های رفتاری و مسیرهای حرکتی پدیدار می شود. آنچه این تحول را چشمگیرتر می سازد، همپوشانی کامل نقاط اوج تراکم رفتاری در نوروز با نشانه های برجسته در نقشه های شناختی کاربران است؛ هم پوشانی ای که پیوند ناگسستنی کیفیت کالبدی و اجتماع پذیری فضایی را به وضوح اثبات می کند. این تغییرات نه تنها در سطح رفتار، که در ژرف نای ادراکات ذهنی و سازمان فضایی ذهن کاربران نیز بازتاب یافته و خوانشی نو و متفاوت از فضای آشنا را پدید می آورد.نتیجه گیری: مولفه های کالبدی ثابت در مواجهه با ریتم های زمانی متغیر، کارکردها و معانی تازه ای می یابند و الگوهای رفتاری و ادراکی جدیدی را شکل می دهند. پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی یکپارچه برای تبیین رابطه کالبد، زمان، رفتار و ادراک، بر ضرورت توجه به بعد زمان در طراحی و مدیریت انعطاف پذیر فضاهای عمومی تاریخی تاکید می کند. چنین نگاهی می تواند زمینه ساز سیاست گذاری های زمانی-مکانی برای فعال سازی ظرفیت های پنهان این فضاها در مناسبت های مختلف باشد.

کلیدواژه ها:

بعد کالبدی ، بعد زمانی ، الگوهای رفتاری ، ادراک محیطی ، نقشه شناختی ، بازار تاریخی کرمان