تاثیر ناهمگون مولفه های طراحی محیطی بر شادی در بافت های متضاد شهری (مطالعه تطبیقی محلات آذر و سالاریه قم)

مقدمه: شادی شهری از شاخص های کلیدی کیفیت زندگی است. عمده مطالعات انجام شده در زمینه شهر شاد در داخل کشور، بررسی شاخص ­های شهر شاد در فضاهای عمومی مانند بوستان­ ها، میادین و یا پیاده ­راه ها بوده است  بوده و تا به حال از منظر و نگاه محلیت به این موضوع پرداخته نشده است. به منظور پرکردن شکاف مذکور در تحقیقات داخلی، پژوهشگر قصد دارد تا شاخص­ های مهم شهر شاد در ادبیات جهانی را در مقیاس محله­ ای و بافت داخلی به واسطه دو محله مختلف و متمایز در شهر قم بسنجد.هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی اثرگذاری مولفه­های طراحی شهری موثر بر شادی ساکنان، دو محله ناهمگون شهر قم؛ آذر (بافت تاریخی-سنتی با سرمایه اجتماعی بالا) و سالاریه (بافت میانی با سرمایه اقتصادی بالا) را مورد بررسی قرار می­ دهد.روش شناسی: روش تحقیق کاربردی و از نوع توصیفی-تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. حجم نمونه مورد نیاز براساس فرمول کوکران برای هر محله ۳۷۴ نمونه بود که در این تحقیق، با هدف افزایش دقت تحلیل­ های آماری، حجم نمونه بیش از میزان محاسبه شده گردآوری شد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ تایید شد و تحلیل داده­ ها با استفاده از آزمون­ های همبستگی، تحلیل عاملی اکتشافی و رگرسیون چندگانه در نرم افزار اس­پی­اس­اس صورت گرفت.یافته ها و بحث: یافته ­ها نشان داد که در محله آذر، تعامل اجتماعی و مشارکت و کیفیت فضای سبز، بالاترین تاثیر را بر شادی دارند و تحلیل عاملی، یک ساختار ذهنی یکپارچه با محوریت سرمایه اجتماعی و پویایی جمعی را آشکار کرد. در محله سالاریه، مولفه مکان سوم و فضاهای شادی­ آفرین و مدیریت تحرک و دسترسی مهم ترین پیش بینی کننده­ های شادی بودند.نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که شادی در محله آذر، از طریق تقویت شبکه­ های همسایگی و تامین نیازهای زیستی در محیط متراکم حاصل می­ شود؛ اما در محله سالاریه، شادی وابسته به کیفیت فضاهای تفریحی تخصصی و کنترل عوامل مختل کننده آسایش فردی است. این تضاد نشان می دهد که طراحی شهری باید از نسخه­نویسی واحد پرهیز کرده و در بافت­های تاریخی و سنتی بر انسان محوری و بازآفرینی اجتماعی و در بافت های میانی بر توسعه مکان های سوم باکیفیت و مدیریت ترافیک تفریحی برون زا متمرکز گردد.

کلیدواژه ها:

آذر ، بافت ناهمگون ، سالاریه ، شادی ، طراحی محیطی