نیازسنجی و مکان یابی ایستگاه های میکروموبیلیتی در منطقه ۶ تهران بر اساس الگوهای سفر روزانه شهروندان

مقدمه: کلان شهر تهران در دهه های اخیر، تحت تاثیر رشد شتابان شهرنشینی، وابستگی به خودروی شخصی و مصرف بالای سوخت های فسیلی، با چالش های محیط زیستی و حمل ونقلی روبه رو شده است. تمرکز جمعیت و فعالیت در نواحی مرکزی، به ویژه منطقه ۶، موجب تشدید آلودگی هوا، تراکم ترافیک و کاهش کیفیت زندگی شهری شده است. در این شرایط، توسعه حمل ونقل پاک ، به ویژه نظام های دوچرخه اشتراکی، می تواند به عنوان راهکاری در دسترس، کم هزینه و سازگار با محیط زیست، در جایگزینی سفرهای کوتاه و تکمیل شبکه حمل ونقل عمومی نقش موثری ایفا کند. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل موثر بر تمایل شهروندان به استفاده از سیستم دوچرخه اشتراکی و ارزیابی نقش آن در کاهش انتشار دی اکسیدکربن در منطقه ۶ تهران انجام شده است. تمرکز اصلی مطالعه بر شناسایی متغیرهای رفتاری، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اثرگذار بر پذیرش این سیستم و تبیین ظرفیت آن در مسیر تحقق شهر کم کربن و ارتقای پایداری شهری است. روش شناسی: روش تحقیق مبتنی بر رویکرد ترکیبی اسنادی، پیمایشی و تحلیل فضایی است. داده های تجربی از پرسشنامه معتبر ۳۳۳ نفر از ساکنان و کاربران منطقه گردآوری شد. مدل رگرسیون لجستیک برای تحلیل عوامل تعیین کننده تمایل به استفاده از دوچرخه اشتراکی و شاخص هایی مانند تراکم جمعیت، کاربری اراضی و دسترسی به حمل ونقل عمومی برای مکان یابی بهینه ایستگاه ها به کار گرفته شد. یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد متغیرهای سن، درآمد و مالکیت خودرو اثر منفی و معناداری بر تمایل به استفاده از دوچرخه اشتراکی دارند، درحالی که نگرانی زیست محیطی و استفاده از حمل ونقل عمومی اثر مثبت و معناداری نشان می دهند. دقت پیش بینی مدل ۸۴ درصد برآورد شده و بیانگر برازش مناسب آن است. تحلیل فضایی نیز نشان می دهد استقرار ایستگاه ها در مجاورت مراکز دانشگاهی، اداری و تجاری بیشترین پتانسیل جذب کاربر را داشته و می تواند به کاهش قابل توجه انتشار کربن منجر شود. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد توسعه نظام مند دوچرخه های اشتراکی در مناطق متراکم شهری، ضمن کاهش انتشار آلاینده ها و بهبود شاخص های سلامت عمومی، نقشی موثر در تحقق شهر کم کربن و ارتقای کیفیت زندگی شهری ایفا می کند. برنامه ریزی فضایی دقیق، تقویت زیرساخت های ایمن و ترویج فرهنگ استفاده از حمل ونقل پاک، از الزامات اساسی موفقیت این رویکرد در چارچوب سیاست های توسعه پایدار شهری به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، پایداری شهری ، دوچرخه اشتراکی ، رگرسیون لجستیک ، شهر کم کربن