نقدی بر مطالعات دانشگاه در ایران از منظر نظریه انتقادی

موضوعی اجتماعی، همانند دانشگاه، با طیف وسیعی از مسائل درگیر است، و پژوهش های اجتماعی با موضوع دانشگاه، انجام می شوند تا این مسائل حل شوند. در این پژوهش ها از روش های متکثری استفاده می شود که هر کدام از آن ها، تنها قادرند دانشگاه را از جنبه ای خاص، و با تاکید بر مفاهیمی خاص، مورد بررسی قرار دهند. حامیان دولتی و سرمایه گذاران صنعتی نیز که تنها برخی از کارکردهای دانشگاه برایشان جذاب است صرفا از پژوهش های مورد علاقه خود حمایت کرده و لذا به «ارزشمندتر» شدن، برجسته تر شدن و و تقویت بیشتر مفاهیمی منجر می شوند که در فضای بیرون از دانشگاه، برای آن سرمایه گذاران و حامیان، دارای اهمیت است. نتیجه چنین فرایندی، ممکن است به از بین رفتن هنجارهای درونی دانشگاه و درنتیجه به سوءرفتارها، تخلف ها و بی اخلاقی های علمی و مالی منجر شود. این درحالی است که از چندین دهه پیش، برخی محققان اجتماعی، به طور مشخص محققان نظریه انتقادی، این موضوع، یعنی اهمیت توجه به تمامیت یک موضوع اجتماعی، و نه صرفا پرداختن به یک جنبه خاص از آن، را مورد توجه قرار داده بودند. محققان نظریه انتقادی، شرح می دهند که چطور آنچه آنها «نقد درون ذات» می نامند می تواند به بازاندیشی در «مفاهیمی توهمی» منجر شود که ممکن است در هنگام استفاده از روش های تحصل گرایانه و در حین بکار بردن پرسشنامه های رایج در تحقیقات میدانی، غالب شوند. مقاله حاضر، با شرح روش شناسی نظریه انتقادی، و با ارایه بحثی در موضوع پژوهش های مرتبط با دانشگاه در ایران، ادعا می کند که پژوهش های رایج سنتی در ایران با برجسته کردن برخی علایق گروه های خاص، و حذف موضوعات عمومی، مثل انگاره های مرتبط با اخلاق علم، ممکن است به تضعیف عملکرد، یا حتی فروپاشی، نهاد علم و دانشگاه منجر شود.

کلیدواژه ها:

نظریه انتقادی ، مکتب فرانکفورت ، دانشگاه ، مطالعات دانشگاه ، اخلاق پژوهش ، سوءرفتارهای علمی