شکاف مسئولیت در هوش مصنوعی: دفاعی از پاسخ های مبتنی بر بازآرایی نقش های اجتماعی

مسئله «شکاف مسئولیت» نخستین بار حدود دو دهه پیش توسط ماتیاس و برای اشاره به چالشی اخلاقی در ارتباط با فناوری های هوش مصنوعی معرفی شد. قابلیت یادگیری این فناوری ها به آنها اجازه می دهد خارج از کنترل و پیش بینی طراحان و کاربران عمل کنند. ماتیاس معتقد است در چنین شرایطی، شروط لازم و کافی مسئولیت پذیری نه برای کاربران و نه طراحان برآورده نمی شود، و بر این اساس نمی توان هیچ انسانی را مسئول دانست. در نتیجه، ما با شکاف مسئولیت مواجهیم. مسئله شکاف مسئولیت توجه محققان بسیاری را در حوزه اخلاق فناوری به خود جلب کرده و آثار متعددی در ارتباط با آن منتشر شده است. مجموع راهکارهای ارائه شده درباره شکاف مسئولیت، رویکردهای واگرا و متفاوتی دارند و زمینه های این تفاوت عمدتا به مفروضات نظری و اساسی آنها بازمی گردد. در مقاله حاضر سه رویکرد اصلی نسبت به مسئله شکاف مسئولیت شامل انحلال مسئله، انتساب مسئولیت به هوش مصنوعی، و انتساب مسئولیت به عامل انسانی، مورد بررسی قرار می گیرد. با تحلیل ابعاد اجتماعی و کارکردی مفهوم «مسئولیت» از تعبیری ترکیبی، زمینه مند و درجه مند از این مفهوم دفاع شده و بر این اساس، دو رویکرد نخست از آن جهت که بر تعبیر درستی از مسئله استوار نیستند، نقد می شوند. علاوه براین، ادعا می شود چنان که در موارد مشابه پیدایش شکاف مسئولیت، «بازآرایی نقش های اجتماعی» راهبرد کلی و انسان-محور برای حل مسئله است، در مورد شکاف مسئولیت ناشی از فناوری های هوش مصنوعی نیز راه حل اساسی از این جنس است. در نهایت برخی چالش های موجود در رویکرد سوم مورد بحث قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری ، شکاف مسئولیت ، اخلاق هوش مصنوعی ، عاملیت هوش مصنوعی ، نقش های اجتماعی