<span lang="FA">از مکان تا گفتمان: دستوری شدگی و بازتعبیر شناختی «تا» در فارسی بر پایه مدل هاینه

پژوهش حاضر به بررسی فرایند دستوری شدگی عنصر «تا» در زبان فارسی از منظر رویکرد شناختی-دستوری هاینه (۱۹۹۱،۱۹۹۷،۲۰۰۳) پرداخته است. مسئله اساسی پژوهش آن است که چگونه تنوع گسترده کارکردهای «تا»-از کاربردهای مکانی و زمانی تا ساخت های شرطی، نتیجه ای و گفتمانی-می تواند در قالب یک مسیر تحولی منسجم و شناخت -مبنا تبیین شود. چارچوب نظری پژوهش بر پیوستار مفهومی هاینه استوار است که تحول عناصر زبانی را به صورت جابه جایی های نظام مند میان حوزه های مفهومی از تجربه های بدن مند تا سطوح انتزاعی تر صورت بندی می کند. داده های پژوهش از منابع در دسترس و معتبر زبان فارسی معاصر گردآوری شده و تحلیل آن ها بر پایه رویکرد مفهومی-کارکردی انجام گرفته است. نتایج نشان داد که تمامی کاربردهای «تا» بر پایداری طرح واره بنیادین «مسیر-نقطه پایان» مبتنی هستند و تفاوت آن ها حاصل بازتعبیر شناختی این طرح واره در حوزه های مختلف مفهومی است. افزون بر این، یافته ها نشان داد که مسیر دستوری شدگی «تا» با تثبیت دستوری پایان نمی یابد، بلکه به سطح تاکید گفتمانی گسترش می یابد؛ سطحی که در آن «تا» به ابزاری برای برجسته سازی ارزیابانه و سازمان دهی گفتمان بدل می شود. این یافته ها ظرفیت تبیینی مدل هاینه را در تحلیل زبان فارسی تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

دستوری شدگی شناختی ، طرح واره مسیر-نقطه پایان ، هاینه ، تثبیت دستوری ، تاکید گفتمانی ، «تا» در فارسی