معانی طرح وارهای حروف اضافه «برای» و «تا» در توضیح دستوریشدگی ثانویهآنها

پژوهش حاضر کوششی است معنیشناختی، برای تحلیل معانی طرح وارهای حروف اضافه «برای» و «تا» با رویکردی درزمانی در دورهای تقریبا پنجاه ساله از ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۶، به منظور توضیح تغییرات مفهومشناختی و روند دستوریشدگی آنها. در این مقاله دستوریشدگی ثانویه حروف مذکور با استناد به طرحوارههای تصوری که امکان تبیینی شناختی را فراهم کردهاند، توضیح داده شده است. برای دست یافتن به چنین تحلیلی، معانی هریک از حروف اضافه یاد شده به شیوه کتابخانه ای و از فرهنگ های سخن، دهخدا و کتاب های دستورزبان فارسی استخراج شد و پس از تحلیل آن ها  با استفاده از روش تحلیل مولفه ای معنی و با ذکر طرح وارههای تصوری متداعی با معانی این حروف اضافه، دامنه تغییرات مفهومشناختی آن ها طی دستوریشدگی ثانویه بررسی شده است؛ به این ترتیب که با تعیین مولفه معنایی ثابت و تکرارشونده و نیز طرح واره تکرارشونده مرتبط با معانی دادههای مورد بررسی درباره چندمعنایی و دستوریشدگی ثانویه آن ها به صورت مستدل توضیح داده شده است. معنای سرنمونی و معانی حاشیه ای هریک از حروف اضافه مدنظر با کمک روش تایلر و ایوانز (۲۰۰۳) تعیین شده است. توصیف و تبیین چندمعنایی حروف اضافه «برای» و «تا» در نتیجه دستوریشدگی ثانویه آن ها بر اساس معانی طرحوارهای این حروف از جنبههای نوآورانه این پژوهش به شمار میرود. بررسی معنیشناختی حروف نشان میدهند مولفه معنایی ثابت و تکرارشونده در دستوریشدگی «برای» هدف است و در دستوریشدگی «تا» مقصد است. طرح واره مرتبط با هر دوی آن ها نیز مقصد است. همچنین، هر دو حرف اضافه تغییر مقولهگذر داشتهاند و معانی آن ها در پی دستوریشدگی ثانویه انتزاعیشدگی را نیز پشت سر گذاشته است.

کلیدواژه ها:

دستوری شدگی ثانویه ، چندمعنایی ، طرح وارههای تصوری ، تغییرات مفهومشناختی ، حرف اضافه