درآمدی بر چارچوب موضوعی حکمرانی علم: ارائه نقشه ای جامع از قلمرو مفهومی و ساختاری

حکمرانی علم، به مثابه حوزه ای میان رشته ای، در سال های اخیر توجه فزاینده ای را در محافل سیاست گذاری و آکادمیک جلب کرده است اما فقدان چارچوب موضوع شناختی منسجم موجب پراکندگی مفهومی و عملیاتی در این حوزه شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی استدلالی و با هدف ارائه نقشه ای جامع از قلمرو موضوعات حکمرانی علم، چارچوبی چهارلایه پیشنهاد می کند. این چارچوب شامل: (الف) ابعاد حکمرانی علم (مبانی، ارزش ها، ساختارها، پیشران ها، کنشگران، تدوین سیاست، اجرای سیاست، نظارت، ارزیابی و زیرساخت ها)؛ (ب) سطوح حکمرانی در دو محور جغرافیایی و محتوایی؛ (ج) بسترهای محیطی و فرانهادی (سیاست، اقتصاد، فرهنگ، خانواده، سلامت و سایبرنتیک)؛ (د) عرصه های چهارگانه (تولید علم، تربیت عالم، ذخیره سازی و بازنمایی علم و کاربست علم) است. یافته های این پژوهش نشان می دهد حکمرانی علم ماهیتی چندمرکزی، شبکه ای و هم افزا دارد و نمی توان آن را به یکی از ابعاد یا عرصه ها فروکاست. چارچوب پیشنهادی می تواند مبنایی برای سیاست گذاری یکپارچه، پژوهش های تطبیقی و ارزیابی نظام مند حکمرانی علم در سطح ملی و بین المللی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی علم ، چارچوب موضوعی ، سیاست گذاری علم و فناوری ، نظام ملی نوآوری ، تولید علم ، تربیت عالم ، کاربست علم