نقد اصالت روش در تولید علم

در دهه های اخیر، یکی از پیشران های تولید علم در بسیاری از محافل علمی روش های متعدد کمی یا کیفی پژوهش بوده اند. اهمیت دادن به این روش ها تا آنجا پیش رفته که آنها را از جایگاه ابزاری فراتر برده و به معیاری هنجاری برای اعتبار علمی، ارزیابی پژوهش ها و پژوهشگران بدل کرده است؛ به عبارت دیگر، معیار علمی و پژوهشی بودن پژوهش نه به محتوا و منطق تولید آن بلکه به بهره گیری از یکی از روش های معروف کمی یا کیفی پژوهش شده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی، این جابه جایی هدف و وسیله را به عنوان یکی از چالش های بنیادین عرصه تولید علم بررسی می کند. این پژوهش از طریق مرور تحلیلی ادبیات و تاریخ فلسفه علم، جامعه شناسی علم و سیاست گذاری علم با تبیین تمایز میان «فهم» و «علم» همچنین پیامدهای تقلیل علم به متدولوژی نشان می دهد اصالت بخشی افراطی به روش نه فقط خلاقیت و نوآوری علمی را محدود می کند، بلکه علم را از حل مسائل واقعی جامعه جدا می کند و زمینه ساز شکل گیری پدیده هایی می شود؛ مانند: صوری شدن پژوهش، تضعیف نظریه پردازی بومی و رانت علمی. این مقاله استدلال می کند حکمرانی علم نیازمند بازاندیشی در منطق تولید معرفت و عبور از هژمونی روش محور به سوی الگویی مسئله محور و فهم مدار است که در آن، روش در خدمت مسئله قرار بگیرد، نه بالعکس. در پایان، دلالت های سیاستی این رویکرد برای نظام ارزیابی علمی، مجلات پژوهشی و تحصیلات تکمیلی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

روش ، تحقیق ، روش شناسی ، پژوهش ، حکمرانی علم