<span lang="FA">ارزیابی ارزش زراعی و شاخص های کیفی ارقام نخودفرنگی علوفه ای (<span dir="LTR">Pisum sativum<span dir="LTR"> L.<span lang="FA">) در مناطقی با شرایط اقلیمی متفاوت در ایران

با توجه به محدودیت فزاینده منابع آبی و خاکی و ضرورت کاهش وابستگی به واردات نهاده های پروتئینی، توسعه کشت لگوم های علوفه ای زمستانه با سازگاری اقلیمی بالا، به عنوان راهکار اساسی برای تضمین پایداری در تولید علوفه به شمار می رود. ازاین رو، نخودفرنگی علوفه­ای (Pisum sativum L.) به واسطه توانایی تثبیت زیستی نیتروژن، ارتقای حاصلخیزی خاک و تولید علوفه با ارزش تغذیه ای بالا، جایگاهی ویژه در نظام های تناوبی کشاورزی ایفا می کند. این پژوهش با هدف ارزیابی جامع عملکرد، پایداری و شاخص های کیفی ارقام نخودفرنگی علوفه ای طی دو سال زراعی در چهار منطقه کرج، گرگان، کرمانشاه و پارس آباد اجرا گردید. مواد گیاهی شامل ارقام زره و گاپ­پمبسی و سه رقم مرجع (آردا، برن و تاشکند) بودند که در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورد بررسی شامل عملکرد علوفه، صفات فنولوژیک و رشدی و همچنین شاخص های کیفی نظیر پروتئین خام، فیبر و خاکستر کل بود. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثرات مکان، سال و برهم کنش رقم در محیط بر اغلب صفات معنی دار بود که این امر بیانگر حساسیت ارقام به نوسانات محیطی می باشد. نتایج نشان داد که رقم گاپ­پمبسی با میانگین ۲/۸۳۱۲ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد علوفه خشک را داشت که ۵۶ درصد بیشتر از رقم زره (۶/۵۳۲۷ کیلوگرم در هکتار) بود. از نظر کیفی، رقم زره با ۹۷/۱۴ درصد پروتئین خام و ۹۷/۳ درصد کربوهیدرات محلول در آب ارزش تغذیه ای بالاتری داشت، در حالی که رقم گاپ­پمبسی با ۱۵/۴۵ درصد فیبر نامحلول، قابلیت هضم کمتری نشان داد. میانگین ارتفاع بوته در ارقام از ۹۱ (زره) تا ۱۲۱ (گاپ­پمبسی) سانتی متر متغیر بود. تحلیل همبستگی پیرسون نشان داد که ارتفاع بوته همبستگی مثبت و معنی داری با عملکرد علوفه خشک داشت. براساس یافته ها، رقم گاپ­پمبسی با دارا بودن بالاترین عملکرد علوفه، استقرار مطلوب و سازگاری گسترده در تمامی محیط های آزمایشی، به عنوان برترین رقم از نظر کمیت و پایداری شناسایی شد. ارزیابی شاخص های کیفی نشان داد که رقم زره با ترکیبی متعادل از پروتئین خام بالاتر و فیبر نامحلول کمتر، از ارزش تغذیه ای برتری برخوردار بود، در حالی که ارقام با عملکرد بالا نظیر گاپ­پمبسی قابلیت هضم پایین تری داشت. به طور کلی، نتایج این پژوهش تاکید می کند که برنامه ریزی برای توسعه کشت ارقام در مناطق مختلف، نیازمند توجه هم زمان به پایداری عملکرد و شاخص های کیفی علوفه است.

کلیدواژه ها:

ارزش تغذیه ای ، پایداری عملکرد ، سازگاری اقلیمی ، لگوم های زمستانه