مدل ساختاری پیش بینی نگرش به ازدواج براساس دینداری و خودشکوفایی با نقش میانجی امید به زندگی

چکیده گسترده مقدمه و اهداف: ازدواج یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی و خانواده، مهم ترین بستر برای رشد شخصیت، هویت یابی، احساس تعلق، امنیت روانی و انسجام اجتماعی به شمار می رود؛ با این حال، تحولات فرهنگی و اجتماعی دهه های اخیر در کنار افزایش سن ازدواج و رشد آمار طلاق سبب شده است که نگرش افراد به ازدواج با تغییرات قابل توجهی همراه شود. در چنین شرایطی، بررسی متغیرهایی که می توانند نگرش مثبت یا منفی افراد نسبت به ازدواج را شکل دهند، از دیدگاه روان شناختی و اجتماعی اهمیت فراوانی دارد. براساس محتوای مقاله، یکی از دغدغه های اصلی پژوهش حاضر آن است که تردید نسبت به ورود به یک رابطه پایدار، کاهش تمایل به ازدواج و افزایش ناپایداری روابط خانوادگی، تنها پیامد عوامل اقتصادی و اجتماعی نیست، بلکه ریشه در متغیرهای فردی و معنایی نیز دارد. در این میان دینداری به عنوان یک منبع معنابخش، خودشکوفایی به عنوان شاخصی از رشد روانی و تحقق توانمندی های فرد و امید به زندگی به عنوان سازه ای انگیزشی و آینده نگر می توانند در شکل گیری نگرش افراد نسبت به ازدواج نقش تعیین کننده ای ایفا کنند. مقاله حاضر با اتکا به این چارچوب نظری می کوشد الگوی ساختاری پیش بینی نگرش به ازدواج را براساس دینداری و خودشکوفایی با میانجی گری امید به زندگی تبیین کند. اهمیت این پژوهش در آن است که با بررسی همزمان این متغیرها می تواند فهم جامع تری از عوامل موثر بر نگرش به ازدواج را ارائه دهد و برای مداخلات مشاوره ای، آموزشی و پیشگیرانه در حوزه خانواده و ازدواج مبنای علمی فراهم سازد.  روش پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی همبستگی می باشد که با رویکرد مدل یابی معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش را جوانان و میانسالان شهر تهران و نیز اعضای گروه های فعال در شبکه های مجازی تشکیل داده اند. نمونه پژوهش شامل ۲۷۳ نفر بوده که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده اند. انتخاب این روش نمونه گیری متناسب با ماهیت پژوهش و دسترسی پژوهشگران به مشارکت کنندگان صورت گرفته است. برای گردآوری داده ها از چهار ابزار استاندارد استفاده شد: پرسشنامه نگرش به ازدواج بارتین و روزن برای سنجش نگرش افراد نسبت به ازدواج، پرسشنامه خودشکوفایی سلیمانی و همکاران برای ارزیابی سطح خودشکوفایی، پرسشنامه دینداری کلارک و استارک برای سنجش ابعاد دینداری، پرسشنامه امید به زندگی اسنایدر برای اندازه گیری میزان امید به زندگی. در فرایند تحلیل داده ها، نخست ویژگی های روان سنجی و برازش مدل اندازه گیری بررسی شده و سپس روابط ساختاری بین متغیرها آزمون شده است. براساس شواهد مقاله برای ارزیابی مدل از شاخص های تحلیل عاملی تاییدی و مدل ساختاری استفاده شده و در بخش تحلیل به آزمون هایی مانند شاپیرو ویلک اشاره شده است. هدف اصلی تحلیل آن اینکه مشخص شود آیا دینداری و خودشکوفایی می توانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم و از راه امید به زندگی، نگرش به ازدواج را پیش بینی کنند یا خیر؛ بدین ترتیب مدل پیشنهادی پژوهش براساس روابط علی ساختاری میان متغیرهای مورد مطالعه آزمون شده و نقش میانجی امید به زندگی در ارتباط بین متغیرهای پیش بین و نگرش به ازدواج سنجیده شده است.  یافته ها   نتایج پژوهش نشان داد مدل پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار است و روابط میان متغیرها در قالب الگوی ساختاری تبیین پذیر است. یافته ها بیانگر آن بود که خودشکوفایی اثر مستقیم و مثبت بر امید به زندگی دارد؛ به این معنا که هرچه افراد از سطح بالاتری از رشد فردی، تحقق استعدادها و رضایت درونی برخوردار باشند، امید بیشتری نسبت به آینده و زندگی در آنان شکل می گیرد. دینداری نیز اثر مستقیم و مثبت بر امید به زندگی نشان داد؛ بدین معنا که برخورداری از باورها و جهت گیری های دینی می تواند به تقویت معناجویی، آرامش روانی و نگرش مثبت به آینده بینجامد؛ همچنین نتایج نشان داد که امید به زندگی اثر مثبت و معناداری بر نگرش به ازدواج دارد. این یافته موید آن است که افرادی که آینده را امیدوارانه تر می بینند، نسبت به تشکیل زندگی مشترک و ورود به رابطه زناشویی نیز نگرش مثبت تری دارند. افزون بر این، تحلیل اثرهای غیرمستقیم نشان داد که خودشکوفایی از راه امید به زندگی بر نگرش به ازدواج اثرگذار است و اندازه این اثر غیرمستقیم ۰.۲۶ گزارش شده است؛همچنین دینداری با امید به زندگی نیز بر نگرش به ازدواج اثر غیرمستقیم دارد و مقدار این اثر ۰.۱۹ به دست آمده است. بر این اساس نقش میانجی امید به زندگی در رابطه بین خودشکوفایی و نگرش به ازدواج و نیز در رابطه بین دینداری و نگرش به ازدواج تایید شده است. درمجموع یافته ها نشان می دهد که نگرش به ازدواج صرفا تابع باورهای اجتماعی یا شرایط بیرونی نیست، بلکه به طور معناداری از متغیرهای روان شناختی و معنوی تاثیر می پذیرد؛ بنابراین مدل پژوهش توانسته است تصویری منسجم از نحوه اثرگذاری دینداری و خودشکوفایی بر نگرش به ازدواج از رهگذر امید به زندگی ارائه دهد.  نتیجه گیری نتایج این پژوهش نشان می دهد دینداری و خودشکوفایی از مهم ترین عوامل موثر بر نگرش به ازدواج هستند و این تاثیر تا حد زیادی از راه امید به زندگی اعمال می شود؛ به دیگر سخن، هرچه افراد از معنا، رشد فردی و نگرش امیدوارانه تری نسبت به آینده برخوردار باشند، احتمال بیشتری دارد که ازدواج را امری مطلوب، سازنده و ارزشمند برشمارند. پس امید به زندگی نه تنها یک متغیر روان شناختی مهم، بلکه یک سازوکار واسطه ای تعیین کننده در شکل گیری نگرش مثبت به ازدواج به شمار می رود. بر پایه این یافته ها می توان پیشنهاد کرد که در برنامه های مشاوره پیش از ازدواج، آموزش های خانواده و مداخلات ارتقای سلامت روان به تقویت خودشکوفایی، دینداری و امید به زندگی توجه ویژه ای شود. این رویکرد می تواند به بهبود نگرش جوانان نسبت به ازدواج و درنهایت به تحکیم بنیان خانواده کمک کند.

کلیدواژه ها:

نگرش به ازدواج ، امید به زندگی ، خودشکوفایی ، دینداری