باورها، هنجارهای سلامت و سبک زندگی سالم در بین جوانان شهری و روستایی استان فارس

زمینه و هدف: سبک زندگی سالم جوانان برآیند تعامل ساختارها، هنجارهای فرهنگی و عاملیت فردی است که در فرایند گذار به بزرگسالی و تحت تاثیر مواجهه آنان با تغییرات اجتماعی و فرهنگی، شکل می گیرد. تفاوت محیط های شهری و روستایی در دسترسی به امکانات و الگوهای مصرف، این رفتارهای سلامتی را متمایز می سازد. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش باورها و هنجارهای فرهنگی در شکل گیری سبک زندگی سلامت جوانان استان فارس با اتکاء به نظریه سبک زندگی سلامت محور کاکرهام است. روش و داده ها: پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش پیمایش انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه جوانان ۱۸ تا ۳۵ سال استان فارس است که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۳۱۱۵ نفر (۸/۴۸ درصد زن و ۸/۵۰ درصد مرد) انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه سبک زندگی سلامت براساس مدل کاکرهام با ابعاد تغذیه، فعالیت بدنی، مصرف الکل، دخانیات و مواد مخدر، مصرف خودسرانه دارو، ایمنی رانندگی، بهداشت فردی، پروتکل کرونا، اختلال خواب و مدیریت استرس بود. همچنین از پرسشنامه محقق ساخته باورهای مرتبط با سلامت نیز به عنوان ابزار گردآوری داده ها استفاده گردید. یافته ها: نتایج نشان داد میانگین نمره سبک زندگی سلامت در کل نمونه متوسط رو به پایین است و در بین زنان و ساکنان شهر به صورت معناداری بیشتر از مردان و ساکنان روستا است (p<۰.۰۵). باورها و هنجارهای فرهنگی مرتبط با سلامت با همه ابعاد سبک زندگی سلامت جز فعالیت بدنی، رابطه معناداری داشت. برپایه یافته ها، تجربه بیماری الزاما به تغییر باورهای ناسالم منجر نشده و در مواردی موجب تقویت آن ها شده است. بحث و نتیجه گیری: یافته های مطالعه ضرورت طراحی مداخلات آموزشی حساس به بافت فرهنگی، برنامه های ویژه برای مردان جوان، به کارگیری زنان به عنوان تسهیلگران سلامت و استفاده از روش های تعاملی برای اصلاح باورهای ناسالم را نشان می دهد. پیام اصلی: سبک زندگی سلامت جوانان استان فارس در امتداد باورها و هنجارهای فرهنگی و محیط اجتماعی شکل می گیرد؛ به گونه ای که جوانان شهری و زنان، در مقایسه با جوانان روستایی و مردان، الگوی سالم تری دارند. تداوم برخی باورهای ناسالم حتی پس از تجربه بیماری، نشان می دهد تغییر رفتارهای سلامت نیازمند مداخلات فرهنگی و تعاملی متناسب با زمینه های شهری و روستایی است، نه صرفا انتقال اطلاعات بهداشتی.

کلیدواژه ها:

سبک زندگی سلامت ، باورهای فرهنگی ، جوانان ، کاکرهام ، فارس