نقش پیاده مداری در کیفیت زیست شبانه در فضاهای شهری؛ نمونه موردی: پیاده راه بوعلی همدان

زیست شبانه به عنوان یکی از مولفه های کلیدی کیفیت زندگی شهری، به ویژه در فضاهای پیاده محور، به عواملی وابسته است که تجربه حضور شهروندان را در ساعات شب ارتقا می دهند. این پژوهش با هدف ارزیابی نقش پیاده مداری در کیفیت زیست شبانه در پیاده راه بوعلی همدان انجام شد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی کیفی) بوده است. داده های کمی از طریق پرسش نامه با حجم نمونه ۴۰۰ نفر گردآوری و با استفاده از آزمون های آمار توصیفی، ضریب هم بستگی، تحلیل عاملی و مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. داده های کیفی از طریق ۴۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته و مشاهده میدانی در ساعات اوج فعالیت شبانه (۱۹ تا ۲۴) گردآوری و با روش تحلیل تماتیک پردازش شد. نتایج تحلیل های کمی نشان داد که شاخص های پیاده مداری توانسته اند بخش قابل توجهی از واریانس کیفیت زیست شبانه را تبیین کنند (R²=۰.۶۴). در میان مولفه های مختلف، «ایمنی و امنیت» (β=۰.۲۲)، «کیفیت نورپردازی» (β=۰.۲۰) و «راحتی» (β=۰.۱۸) بیشترین تاثیر را بر تجربه شبانه کاربران داشتند. همچنین، در تحلیل کیفی، سه تم اصلی «عوامل محیطی»، «عوامل عملکردی» و «عوامل مدیریتی» استخراج شد و مقوله «نورپردازی و دیدپذیری» بیشترین فراوانی را داشت. یافته های کیفی نشان داد که مهم ترین چالش های تجربه شبانه کاربران به ضعف روشنایی، نظارت نشدن محیطی و کمبود امکانات رفاهی شبانه، ازجمله مشکلات نظافت و مدیریت پسماند، مربوط است. تلفیق یافته های کمی و کیفی نشان می دهد کیفیت زیست شبانه در محورهای پیاده محور تاریخی بیشتر از آنکه به «وجود فعالیت» وابسته باشد، به «کیفیت شرایط حضور شبانه» و فراهم بودن پیش شرط های ادراکی و خدماتی مرتبط است. این پژوهش تاکید می کند که ارتقای زیست شبانه در پیاده راه بوعلی نیازمند رویکردی یکپارچه است که شامل ارتقای نورپردازی، تقویت نظارت رسمی و طبیعی، بهبود خدمات رفاهی و برنامه ریزی منظم فعالیت های فرهنگی گردشگری باشد. یافته های این تحقیق می تواند مبنای طراحی و مداخلات شهری در جهت ارتقای کیفیت زیست شبانه در محورهای مشابه در بافت های تاریخی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پیاده مداری ، زیست شبانه ، فضاهای شهری ، پیاده راه بوعلی ، همدان