مطالعه تطبیقی تصاویر راداری و اپتیک در برآورد میدان جابجایی سطح زمین(منطقه مورد مطالعه: شهرستان مراغه)

پیشینه و اهداف: پدیده ی جابجایی سطح زمین، به ویژه فرونشست و تغییرات افقی، یکی از مهم ترین تهدیدهای زیست محیطی و عمرانی در بسیاری از مناطق جهان و ایران به شمار می رود. به همین دلیل پایش و اندازه گیری دقیق آن از اهمیت بالایی بر خوردار است. در سال های اخیر، استفاده از فناوری های سنجش از دور مانند تداخل سنجی راداری و ردیابی انحراف پیشرفت چشمگیری داشته است. همچنین، تصاویر اپتیکی و داده های پهپادی نیز امکان بازسازی مدل های سه بعدی و استخراج تغییرات سطح زمین را فراهم کرده اند. باوجود این، اغلب مطالعات موجود تنها از یکی از این روش ها بهره گرفته اند و کمتر پژوهشی به بررسی تلفیق داده های راداری و اپتیکی پرداخته است. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جامع میدان جابجایی سطح زمین با استفاده از تلفیق تصاویر راداری و اپتیک است.روش ها : انتخاب روستاهای بلبل، جوکو، تازه کند نصیرپور، بالی قایا و لاله زار واقع در شهرستان مراغه، به عنوان مناطق مطالعه، این امکان را فراهم می سازد که رفتار جابجایی در بافت های متفاوت (مسکونی و مسطح) مورد ارزیابی قرار گیرد. در این پژوهش، جابجایی سطح زمین با استفاده از دو رویکرد متفاوت، یعنی اندازه گیری جابجایی عمودی و اندازه گیری جابجایی مسطحاتی ، برای منطقه ی مورد مطالعه بررسی و مقایسه شد. تحلیل ها بر اساس میانگین تغییرات در دو نوع بافت زمین، شامل مناطق مسکونی و شهری و مناطق مسطح و هموار انجام گرفت. به این منظور از تلفیق سه روش تداخل سنجی، ردیابی انحراف و استفاده از تصاویر اپتیک فتوگرامتری و تکنیک تبدیل سه بعدی مدل تصاویر استفاده شد. در تکنیک تداخل سنجی ۷ تصویر راداری با فواصل حدودا ۳ ماهه جمع آوری و پردازش شدند. در تکنیک ردیابی انحراف ۷ تصویر راداری جمع آوری و پردازش شدند که در مجموع ۱۲ پردازش انجام شد. ۴ سری تصویر پهپادی نیز با فواصل زمانی حدودا ۴ ماهه از منطقه برداشت و پردازش شد.یافته ها: در بخش جابجایی عمودی، نتایج نشان داد که بیشترین نشست در روستای لاله زار رخ داده است؛ به طوری که در مناطق مسکونی و شهری بین ۱۳ تا ۱۵ سانتی متر و در مناطق مسطح و هموار بین ۱۲ تا ۱۴ سانتی متر کاهش ارتفاع زمین مشاهده شد. این میزان نشست می تواند ناشی از برداشت بیش از حد آب های زیرزمینی و ویژگی های زمین شناسی خاص این روستا باشد. در مقابل، کمترین نشست به روستای بالی قایا مربوط است که میزان تغییرات آن در مناطق مسکونی حدود ۲ تا ۳ سانتی متر و در مناطق مسطح و هموار حدود ۷ سانتی متر بوده است. در بخش جابجایی مسطحاتی، بیشترین مقدار مربوط به روستای بلبل بود که در مناطق مسطح و هموار حدود ۵ تا ۶ میلی متر و در مناطق مسکونی حدود ۸/۱ تا ۱/۲ میلی متر جابجایی افقی ثبت شد. کمترین جابجایی مسطحاتی نیز در روستای بالی قایا با مقادیری کمتر از ۵/۱ میلی متر در مناطق مسکونی و حدود ۴ میلی متر در مناطق سطح و هموار گزارش گردید.نتیجه گیری:  مقایسه ی کلی بین دو روش نشان می دهد که هرچند روند تغییرات در هر دو روش تقریبا یکسان است و هر دو روش روستاهای دارای بیشترین و کمترین جابجایی را به صورت مشابه شناسایی کرده اند، اما مقادیر عددی در برخی موارد اختلاف دارند. این اختلاف ها می تواند به دلیل حساسیت متفاوت هر روش به نوع جابجایی (افقی یا عمودی)، شرایط تصویربرداری و الگوریتم های پردازش باشد. به طور کلی، استفاده ی ترکیبی از هر دو روش می تواند دید جامع تری از وضعیت جابجایی زمین فراهم کند و دقت تصمیم گیری در مدیریت منابع، پایش فرونشست و برنامه ریزی عمرانی را تا حد زیادی بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

تداخل سنجی ، ردیابی انحراف ، فتوگرامتری پهپادی ، تصاویر راداری ، تصاویر اپتیک