<span lang="AR-SA">اعتباربخشی به قراردادهای الکترونیک در عصر هوش مصنوعی؛ نگاهی به تفاوت اماره، فرض قانونی و قاعده حقوقی در نظام حقوقی ایران

با گسترش فضای مجازی و ورود هوش مصنوعی به فرایندهای تصمیم گیری و تنظیم اسناد، قراردادهای الکترونیک از یک پدیده فناورانه به یکی از موضوعات محوری حقوق معاصر ایران تبدیل شده اند. پرسش اساسی آن است که در شرایطی که فرآیند انعقاد یا اجرای قراردادها به واسطه هوش مصنوعی صورت می گیرد، اعتبار حقوقی این قراردادها چگونه اثبات می شود و تا چه حد می توان به داده پیام ها و امضای دیجیتال به عنوان ادله قابل اعتماد تکیه کرد؟ هدف این پژوهش، تحلیل سازوکارهای اعتباربخشی به قراردادهای الکترونیک در نظام حقوقی ایران از رهگذر بررسی تفاوت و کارکرد سه عنصر اثباتی؛ یعنی اماره، فرض قانونی و قاعده حقوقی در بستر فناوری های نوین است. در این مسیر، پرسشی که تحقیق بدان پاسخ می دهد این است که: «کدام یک از این عناصر در فضای الکترونیک و با مداخله هوش مصنوعی، نقش موثرتری در اثبات اصالت، قصد و رضا و اعتبار قرارداد ایفا می کنند؟» روش تحقیق بر پایه مطالعه توصیفی–تحلیلی و بررسی تطبیقی قوانین تجارت الکترونیک، آیین دادرسی مدنی و رویه قضایی ایران تنظیم شده است. یافته ها نشان می دهد که امارات دیجیتال مبتنی بر رفتار، زمان مهر و متادیتا نقش مهمی در اثبات رابطه قراردادی دارند؛ فروض قانونی موجود عمدتا به انتساب داده پیام ها محدودند؛ و قواعد حقوقی عام امکان تطبیق نسبی با قراردادهای هوشمند دارند، اما هنوز از نظر تقنینی نیازمند تکمیل اند. نتیجه گیری آن که نظام حقوقی ایران باید با اصلاح قواعد اثباتی، زمینه پذیرش قراردادهای مبتنی بر هوش مصنوعی را به گونه ای مطمئن و قابل اعتماد فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

قرارداد الکترونیک ، هوش مصنوعی ، اماره ، فرض قانونی ، قاعده حقوقی ، ادله اثبات ، قانون تجارت الکترونیک ایران