بازخوانی شاخص های کالبدی تحقق قلمرو درفضای عمومی به روش سنتز پژوهی

از منظر علوم رفتاری، قلمرو فضایی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین در فرآیند تبدیل فضا به مکان معنادار مطرح است، با این حال، شاخص های شکل گیری آن در فضاهای عمومی کم تر به صورت نظام مند مورد بررسی قرار گرفته اند. نیازها، منشا انگیزش هایی هستند که رفتار را جهت دهی کرده و کنش های انسانی را در راستای ارضای خود سامان می بخشند. فضا باید قلمرو تعریف شده مطلوبی برای انسان تامین کند تا جهت تامین این امر ذهنی انسان با فضا کلنجار نرود. محیط ساخته شده، خود باید طوری تعریف گردد تا به عنوان خواستگاه انسان برای حضورپذیری وی و معنایابی فضا به مکان باشد. قلمرو امریست ذهنی که در کالبد معماری معنا می یابد. هدف پژوهش کشف شاخص های وابسته به محیط، که تعیین کننده قلمرو برای انسان هستند، می باشد. تا خلوت مطلوب و حیات جمعی در معنای قلمرو برای انسان تحقق یابد. در بین ماهیت فضاها به لحاظ رابطه محیط و انسان، فضای عمومی به دلیل کم ترین دخل و تصرف توسط کاربر در فضا و شخصی سازی وی، به عنوان بستر پژوهش انتخاب شد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ روش، کیفی است. این پژوهش با بهره گیری از روش سنتزپژوهی نظام مند و تحلیل توصیفی-تحلیلی، به بازخوانی و یکپارچه سازی ابعاد کالبدی موثر بر تحقق قلمرو فضایی پرداخته و چارچوبی تحلیلی برای تبیین سازوکارهای قلمروپذیری ارائه می دهد. داده ها از مطالعات پیشین و مصاحبه با خبرگان استخراج و تجزیه وتحلیل داده های جمع آوری شده از نرم افزار Max QDA-Excel استفاده شد. یافته ها نشان می دهد که قلمروپذیری فضا، پدیده ای چندبعدی است که از تعامل هم زمان چهار بعد اصلی: کالبدی، بصری، کارکردی و ادراکی-روانی شکل می گیرد. هریک از این ابعاد شامل مجموعه ای از شاخص های مشخص و مستقل هستند که در تعامل با یکدیگر، زمینه تحقق قلمرو را برای کاربران فراهم می کنند و کیفیت حضور و معنا را در فضا ارتقا می دهند. شاخص های تدقیق شده در قالب چارچوبی می تواند به عنوان راهنمای طراحی فضاهای عمومی پاسخ ده و هم ساز با روان انسان، مورد استفاده قرار گیرد و مبنایی برای ارتقاء تجربه فضایی کاربران فراهم کند.

کلیدواژه ها:

علم پروکسمیک ، قلمرو ، محیط ، فضای عمومی شهر ، سنتز پژوهی