نقش هنر در بازپروری بزهکاران با تاکید بر روایت درمانی (از تجربه های جهانی تا ظرفیت های ایرانی)

این پژوهش با هدف تحلیل نقش هنر به ویژه روایت درمانی در بازپروری بزهکاران انجام شده است. اگرچه رویکردهای بازپرورانه در نظام های عدالت کیفری گسترش یافته اند؛کاربست هنر به ویژه روایت درمانی، همچنان با چالش تبیین جایگاه در برنامه های بازاجتماعی سازی روبروست. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد و گزارش های رسمی درباره برنامه های هنری در نظام های اصلاح و تربیت - همچون کارگاه های داستان نویسی، نمایش درمانی و گروه های روایت خوانی - و با رویکردی میان رشته ای و ترکیبی (نظری - کاربردی) به بررسی ظرفیت های هنر به ویژه روایت درمانی در بازاجتماعی سازی بزهکاران می پردازد. پژوهش های داخلی و خارجی در حوزه هنردرمانی نشان داده اند که مشارکت بزهکاران در فعالیت های هنری می تواند به تقویت خودشناسی، افزایش مسئولیت پذیری، کاهش رفتارهای پرخطر و تسهیل بازاجتماعی سازی آنان بینجامد. بر پایه یافته های این پژوهش و در پرتو نظریه های این حوزه از جمله نظریه تعامل نمادین[i] که هویت را حاصل تعاملات اجتماعی و معناسازی فرد از تجربه های زیسته می داند و نظریه برچسب زنی که برچسب های اجتماعی را موثر در تثبیت هویت مجرمانه و تداوم رفتار انحرافی می داند، می توان استدلال کرد که روایت درمانی در صورت اجرای ساختارمند و متناسب با شرایط فرهنگی، ظرفیت دارد که در تقویت بازسازی هویت، افزایش مسئولیت پذیری و کاهش احتمال بازگشت به جرم نقش آفرین باشد؛ مشروط بر آنکه با سیاست گذاری منسجم، آموزش تخصصی مربیان هنری و حمایت نهادی همراه شود. در پایان، چارچوبی بومی برای ادغام هنر درمانی در نظام عدالت کیفری ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

هنردرمانی ، بازاجتماعی سازی ، عدالت کیفری ، سیاست جنایی فرهنگی ، داستان گویی خلاق