رسانه ها و خلق فراواقعیت جنگ ۱۲ روزه ایران اسرائیل

این پژوهش با اتکا به نظریه شبیه سازی و فراواقعیت ژان بودریار، به تحلیل نقش رسانه ها در بازنمایی جنگ دوازده روزه ایران اسرائیل (خرداد و تیر ۱۴۰۴) می پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه رسانه ها نه به عنوان بازتاب واقعیت میدانی، بلکه به عنوان سازندگان فعال واقعیت عمل کرده اند. داده ها شامل تیترهای خبری سه خوشه رسانه ای است: رسانه های ایرانی (ایرنا، ایسنا، پرس تی وی، تهران تایمز)، رسانه های اسرائیلی (جروزالم پست، تایمز آو اسرائیل، وای نت، اسرائیل هیوم) و رسانه های بین المللی (رویترز، الجزیره، فرانس ۲۴ و آسوشیتدپرس). روش تحقیق ترکیبی بوده است: نخست، تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) برای کشف دال های مرکزی و قاب های معنایی به کار گرفته شد؛ سپس تحلیل محاسباتی متن با بهره گیری از سه شاخص خودارجاعی (SR)، نرخ تکثیر روایت (NRR) و شکاف روایت واقع (NRG) انجام شد. در اساس ۱۵۰ تیتر (۵۰ تیتر در هر خوشه) مشخص شد رسانه های ایرانی بالاترین نرخ تکثیر روایت (۵٫۴) و بیشترین شکاف روایت واقع (۲۷ درصد) را داشتند؛ بازتابی از گفتمان مقاومت و برجسته سازی پیروزی. رسانه های اسرائیلی با خودارجاعی بالا (۳۸ درصد) و شکاف متوسط (۲۵ درصد) بیشتر بر کوچک نمایی خسارات و تاکید بر بازدارندگی نظامی تمرکز کردند. رسانه های بین المللی با خودارجاعی پایین تر (۲۱ درصد) و شکاف محدودتر (۱۵ درصد)، عمدتا ابعاد انسانی و دیپلماتیک را برجسته ساختند. این یافته ها نشان می دهد که مطابق دیدگاه بودریار، جنگ های معاصر بیش از آنکه در میدان نبرد تعیین شوند، در عرصه نشانه ها و تصاویر ساخته می شوند. نوآوری اصلی پژوهش، عملیاتی سازی مفاهیم بودریاری در قالب شاخص های کمی و پیوند آن ها با تحلیل زبانی است؛ بدین ترتیب، فراواقعیت از یک مفهوم انتزاعی به ابزاری تحلیلی برای فهم ادراک عمومی و مشروعیت سیاسی در منازعات کوتاه مدت تبدیل می شود.

کلیدواژه ها:

فراواقعیت ، شبیه سازی ، قاب بندی رسانه ای ، جنگ ۱۲روزه ایران–اسرائیل ، تحلیل گفتمان