<span lang="FA">ظرائف معنایی «<span lang="FA">قبله<span lang="FA">» در ترجمه ها و روایات تفسیری: <span lang="FA">با تکیه بر آیه ۸۷ سوره یونس

آیه ۸۷ سوره یونس با تعبیر «واجعلوا بیوتکم قبله»، به احداث و سازمان دهی خانه های بنی اسرائیل در مصر اشاره دارد؛ بااین حال، تشتت آرای مفسران و مترجمان درباره معنای دقیق واژه «قبله»، دلالت های معماری و فضایی این آیه را با ابهام مواجه ساخته است. واکاوی دقیق این ظرائف معنایی، برای درک چگونگی شکل گیری هویت جمعی و الگوی زیست فضایی یک اقلیت موحد در دل حاکمیتی مشرکانه، ضرورتی بنیادین دارد. پرسش اصلی این است که ترجمه های فارسی و روایات تفسیری، واژه «قبله» را در این آیه چگونه فهم کرده اند و کدام دلالت معنایی با سیاق آیه سازگارتر است؟ پژوهش حاضر با هدف رفع این اختلافات تفسیری و دستیابی به فهمی جامع از مفاهیم معماری و شهرسازی نهفته در این آیه سامان یافته است. این تحقیق متن محور، با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و ضمن بررسی داده های واژه شناختی، چهل ترجمه فارسی (کهن و معاصر) و روایات تفسیری را استخراج و طبقه بندی کرده است. یافته ها نشان می دهد معنای «قبله» در این آیه، فراتر از جهت گیری صرف عبادی، دربردارنده یک راهبرد کالبدی برای حفظ انسجام اجتماعی مومنان است. این راهبرد شامل: ساخت محله ای متمرکز، تجلی مفهوم «خانه مسجد» با محوریت خانه حضرت موسی۷ و چیدمان متقابل و رودرروی خانه هاست که به یک انتظام خطی در معماری و تقویت پیوندهای درون گروهی منجر می شود.

کلیدواژه ها:

حضرت موسی(ع) ، معماری ، قبله ، خانه مسجد ، مصر ، محله بنی اسرائیل